Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Τα 34 σημεία προβληματισμού επί των προτάσεων για το μάθημα της Ιστορίας από ένα «μάχιμο» εκπαιδευτικό

Δημοσίευση: 29/04/2017
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

Ως μάχιμος εκπαιδευτικός ΠΕ 02, ο Δημήτρης Κουγιουμτζόγλου, που διδάσκει σταθερά ιστορία στο Λύκειο,  απέστειλε στο esos  προς δημοσίευση   τις προτάσεις του πάνω στο κείμενο της επιτροπής  του ΙΕΠ  για τη διαμόρφωση του προγράμματος σπουδών ιστορίας.

Ο Κουγιουμτζόγλου θέτει , μεταξύ άλλων, τα   34 σημεία  προβληματισμού επί της πρότασης.

ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΤΟ ΑΡΘΡΟ:  ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

του Δημητρίου Κουγιουμτζόγλου, εκπαιδευτικού ΠΕ 02
οργανωτικού γραμματέα του διοικητικού συμβουλίου
 του Συνδέσμου Φιλολόγων Καβάλας

Λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο του σχεδίου προγραμμάτων σπουδών για την ιστορία, που υπέβαλε η επιτροπή στο υπουργείο και με αίσθημα ευθύνης, ως μάχιμος εκπαιδευτικός και καθηγητής του μαθήματος της ιστορίας στο Λύκειο, παίρνω την πρωτοβουλία να καταθέσω κι εγώ τις απόψεις μου.

Α. Θετικά στοιχεία του προγράμματος

1.    Η πρόταση για αύξηση των ωρών διδασκαλίας του μαθήματος από δύο (2) σε τρεις (3). Μόνο έτσι άλλωστε μπορούν να αξιοποιηθούν και όλες οι υπόλοιπες ιδέες και προτάσεις διδασκαλίας του μαθήματος που περιλαμβάνονται στο σχέδιο. Σε διαφορετική περίπτωση αυτό καθίσταται, πολύ απλά, ανέφικτο.

2.    Η πρόταση για τη δημιουργία ψηφιοποιημένου σώματος πηγών. Προτείνω να μπορεί να εμπλουτίζεται και από τους ίδιους τους μάχιμους εκπαιδευτικούς.

3.    Η ιδέα για την εφαρμογή πρακτικών, όπως τα παιχνίδια ρόλων, η δραματοποίηση, οι αγώνες επιχειρηματολογίας.  

4.    Η ενθάρρυνση της χρήσης ΤΠΕ στη διδασκαλία του μαθήματος. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται η συνεργασία των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού για παραγωγή:

Α. τρισδιάστατων απεικονίσεων σε βίντεο και εικόνες πόλεων του ιστορικού παρελθόντος στο πρότυπο της πρόσφατης αντίστοιχης παραγωγής αναπαράστασης της Θεσσαλονίκης του 3ου αιώνα μ.Χ. από την Εφορεία Αρχαιοτήτων της πόλης. Παραδείγματα τέτοιων πόλεων θα μπορούσαν να είναι οι Μυκήνες του 13ου αιώνα π.Χ., η αρχαία Αθήνα του 5ου αι. π.Χ., η Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου του 2ου αιώνα π.Χ., οι Φίλιπποι του 6ου αιώνα μ.Χ., η Κωνσταντινούπολη του 12ου αιώνα κ.α.

Β. σύγχρονης έμπνευσης ιστορικών ντοκιμαντέρ προσαρμοσμένων στο πρόγραμμα διδασκαλίας του ελληνικού σχολείου, σε συνεργασία με την κρατική τηλεόραση.

5.    Η υποχρεωτική επίσκεψη, μία φορά το χρόνο, - ίσως όχι απαραίτητα στο τέλος της χρονιάς – σε κάποιο αρχαιολογικό χώρο ή μουσείο με απαραίτητη προϋπόθεση την ενεργό συμμετοχή των μαθητών (φυλλάδια εργασίας, ασκήσεις, δραματοποιήσεις κ.α.). Δεν είναι λίγοι οι καθηγητές ιστορίας που, ούτως ή άλλως, εφαρμόζουν στην πράξη τα σημεία 3, 4 5.

6.    Η ιδέα των θεματικών (κατ’ επιλογήν) φακέλων ως πρόσθετου διδακτικού υλικού. Προτείνω να δίνεται η δυνατότητα στον κάθε εκπαιδευτικό, αν θέλει, να δημιουργεί το δικό του θεματικό φάκελο, τον οποίο στη συνέχεια να αξιοποιεί με τους μαθητές του. Ας μην περιορίσουμε τους εκπαιδευτικούς μόνο στους θεματικούς φακέλους που σκέφτηκαν τα μέλη της επιτροπής.

7.    Η ιδέα της καταγραφής της οικογενειακής –προφορικής ιστορίας του κάθε μαθητή στο Δημοτικό. Αξίζει να δοκιμαστεί στην πράξη.

8.    Η αντίστοιχη ιδέα της καταγραφής της τοπικής ιστορίας, ίσως καλύτερα μέσα από την ομαδο -συνεργατική μέθοδο, για τους μαθητές του Δημοτικού. Προτείνω την –έστω περιορισμένης κλίμακας –επανάληψη κάποιου κύκλου τοπικής ιστορίας και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.

9.    Την ιδέα της γνωριμίας με την επιστήμη της αρχαιολογίας. Ως απόφοιτος τμήματος ιστορίας –αρχαιολογίας με ειδίκευση στην αρχαιολογία γνωρίζω πολύ καλά την αξία μιας τέτοιας πρότασης. Αρκεί ο μη ειδικός –δάσκαλος στη συγκεκριμένη περίπτωση –να έχει τα κατάλληλα εφόδια. Θα τα έχει;

10.    Η εισαγωγή της παρουσίασης –ας το θέσω γενικά –«του άλλου» στη διδακτέα ύλη: για παράδειγμα οι μύθοι άλλων λαών στο Δημοτικό, η αρχαία Κίνα, οι Μογγόλοι και οι Βίκινγκς στο μεσαίωνα, στοιχείο βέβαια το οποίο υπάρχει σε σημαντικό βαθμό και στα παρόντα συγγράμματα ιστορίας του Λυκείου.  

11.    Η μεγαλύτερη έμφαση στην προϊστορία, η οποία, συνήθως, δεν εξετάζεται καθόλου.

12.    Το ιδιαίτερο κεφάλαιο που προβλέπεται στην ύλη της Α΄ Λυκείου για τις σύγχρονες εξελίξεις στον κόσμο (Γιουγκοσλαβικό, επεμβάσεις στο Ιράκ, ισλαμική τρομοκρατία κ.α.).

13.    Ο ιδιαίτερος θεματικός φάκελος που προτείνεται στο υλικό της ίδιας τάξης για τα γερμανικά αντίποινα στην κατεχόμενη Ελλάδα και τις γερμανικές αποζημιώσεις.

Β. Στοιχεία προβληματισμού και επιπρόσθετες προτάσεις.

1.    Το σκεπτικό και το περιεχόμενο του συγκεκριμένου προγράμματος σπουδών εξ ορισμού αποκλείει από τη διδασκαλία της ιστορίας καθηγητές ειδικοτήτων, όπως αυτές των ξένων γλωσσών. Και καλά κάνει. Κακώς το υπουργείο επιβάλλει να διδάσκεται –στα Γυμνάσια σε ποσοστό πιθανόν άνω του 50% - το μάθημα της ιστορίας από τέτοιες ειδικότητες για τους γνωστούς λόγους κατανομής ωρών. Επομένως, αναμόρφωση του προγράμματος σπουδών ιστορίας δε νοείται χωρίς να δώσουμε, κατά προτεραιότητα,  την ιστορία στους ειδικούς, δηλαδή στους αποφοίτους τμημάτων ιστορίας –αρχαιολογίας.

2.    Στο πρόγραμμα σπουδών της Γ΄ Δημοτικού δεν υπάρχει καμία αναφορά  στο μύθο του Θησέα, του Περσέα, του Βελλεροφόντη. Προτείνεται η εξέταση των μύθων και αυτών των ηρώων. Επίσης, στην ύλη της ίδιας τάξης, δείχνουν να «στριμώχνονται» στο τέλος οι σπουδαίοι μυθολογικοί κύκλοι της Τροίας και της Οδύσσειας.  Προτείνεται, αντιθέτως, να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση σε αυτούς, χωρίς να είναι αναγκαία ή και εφικτή –ειδικά για την περίπτωση του Τρωικού Πολέμου ή του Θηβαϊκού κύκλου – η «σύνδεση με μοτίβα από μύθους άλλων πολιτισμών».

3.    Στο πρόγραμμα σπουδών της Δ΄ Δημοτικού θα πρέπει να γίνει από την αρχή ένας πολύ καλός προγραμματισμός διδακτικών ωρών, καθώς υπάρχουν ουσιαστικά τέσσερις διαφορετικές θεματικές ενότητες σε μια σχολική χρονιά: 1. Οικογενειακή /προφορική ιστορία 2. Τοπική ιστορία 3. «θεματική» ιστορία 4. Αρχαιολογία. Η ιδέα της «θεματικής ιστορίας» δείχνει πολύ συγκεχυμένη και εν τέλει αδύνατη σε περιεχόμενο, με αμφίβολα διδακτικά, μαθησιακά αποτελέσματα. Προτείνεται η ακύρωσή της σε συνδυασμό με την πρόταση του επόμενου σημείου (4).

4.    Προβληματικό κατά τη γνώμη μου είναι το πρόγραμμα σπουδών της Ε΄ Δημοτικού. Το ευρύτατο  χρονικό διάστημα εξέτασης, από την προϊστορία στην οθωμανική κατάκτηση, όσο «αφαιρετικό» και αν είναι –στοιχείο ούτως ή άλλως αρνητικό – προϋποθέτει ένα περιοδικό και χρονολογικό «βομβαρδισμό» των μικρών μαθητών, που στο τέλος θα επιφέρει σύγχυση και πενιχρά αποτελέσματα. Μια τέτοια ευρεία χρονολογικά ύλη είναι ακατάλληλη ακόμη και για μαθητές Λυκείου. Προτείνεται η αρχαία περίοδος, ως την ελληνιστική εποχή, να «κατέβει» στη Δ΄ Δημοτικού, σε συνδυασμό με την πρόταση του σημείου 3 και τον περιορισμό της θεματικής της αρχαιολογίας –δυστυχώς -σε επίπεδο συνεξέτασης με την προϊστορία –αρχαιότητα. Σε διαφορετική περίπτωση –και σε συνδυασμό με την πρόταση για χρήση και των επιμέρους θεματικών φακέλων – το πρόγραμμα απλά δεν βγαίνει. Επιφυλάξεις εκφράζω και για την επιλογή των προτεινόμενων θεματικών φακέλων: θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί άλλους τόσους, για παράδειγμα:

1.  Η ίδρυση μιας αποικίας και οι επαφές με τους ντόπιους πληθυσμούς (Θράκες, Σικελούς, Γαλάτες, Σκύθες)

2. Η εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου: οι μεγάλες μάχες– οι Αλεξάνδρειες και η σημασία τους – ο ελληνικός πολιτισμός γίνεται «παγκόσμιος» – Έλληνες, Πέρσες και Ινδοί.

3. Κτίζοντας μια πυραμίδα για το Φαραώ:  –οι αρχιτέκτονες και τα σχέδια  - μια μέρα από την καθημερινότητα ενός εργάτη - ιερογλυφικά και ανάγλυφες παραστάσεις.  

5.    Η αποπροσωποποίηση της ιστορίας και η απομείωση των γεγονότων, όπως προτείνεται επανειλημμένως για το Δημοτικό (σελ. 22, σελ. 25) οδηγεί σε μια στείρα, άχρωμη και εν τέλει ανιαρή διήγηση «κοινωνικών, πολιτισμικών, τεχνολογικών αλλαγών», που υποβαθμίζει τη σημασία του ανθρώπινου παράγοντα, τη σημασία του δρώντος προσώπου, ακόμη και τη σημασία του γεγονότος. Η ύλη της ιστορίας είναι πρωτίστως τα γεγονότα. Είναι θεμιτή η επικέντρωση στα σημαντικά γεγονότα, η μείωση της αποστήθισης πλήθους χρονολογιών και λεπτομερειών. Αυτό, όμως, δε σημαίνει ότι θα πρέπει και να εκμηδενίσουμε τη σημασία τους, καθώς και τη σημασία των λεγόμενων πρωταγωνιστών της ιστορίας. Ας αναλογιστεί κανείς πώς άφησαν το αποτύπωμά τους στην ανθρώπινη ιστορία προσωπικότητες όπως ο Φίλιππος και ο Μέγας Αλέξανδρος, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, ο Ιούλιος Καίσαρας, ο Ιησούς Χριστός, ο Μέγας Κωνσταντίνος, ο Μωάμεθ, ο Κολόμβος, ο Ναπολέων και ο Αϊνστάιν…

6.    Στον ειδικό στόχο 5 για το πρόγραμμα της Α΄ Γυμνασίου προτείνεται να προστεθεί και η φιλοσοφία ως βασική πτυχή του αρχαιοελληνικού πολιτισμού.

7.    Το πρόγραμμα της προϊστορίας, όσο ενδιαφέρον και να είναι, κρίνεται μάλλον υπερβολικό στις λεπτομέρειές του για μαθητές Α΄ Γυμνασίου, ιδιαίτερα η νεολιθική περίοδος, με αδόκιμους για μαθητές τέτοιας ηλικίας όρους και έννοιες, όπως «ανιμισμός», ή «διακοινοτική και ενδοκοινοτική οργάνωση του χώρου», που παραπέμπουν περισσότερο σε τίτλους μαθημάτων προϊστορικής αρχαιολογίας στο τμήμα Ιστορίας –Αρχαιολογίας του Α.Π.Θ. Προσοχή: ναι στην  ουσιαστική γνωριμία των μαθητών μας με την προϊστορία, όχι στη διαμόρφωση ειδικών…προϊστοριολόγων από την Α΄ Γυμνασίου! Η έμφαση πρέπει να δοθεί στις ανακτορικές κοινωνίες της Μινωικής Κρήτης και της Μυκηναϊκής Ελλάδας, πόσο μάλλον που δεν θα επαναληφθεί η συγκεκριμένη ύλη, σύμφωνα με το πρόγραμμα σπουδών που προτείνεται.    

8.    Το δεύτερο μέρος του προγράμματος σπουδών Α΄ Γυμνασίου επιγράφεται ως «Β. Αρχαιότητα», για να ακολουθήσει το «Γ. Ρώμη». Δημιουργείται το ερώτημα: δηλαδή η Ρώμη δεν είναι αρχαιότητα; Προτείνεται το Β να ονομαστεί ως «ελληνική αρχαιότητα», ή «Αρχαία Ελλάδα».

9.    Στους προτεινόμενους θεματικούς φακέλους για την Α΄ Γυμνασίου δεν υπάρχει κανένας ιδιαίτερος για την ελληνιστική περίοδο –πολιτισμό. Προτείνεται η εισαγωγή ενός τέτοιου φακέλου. Παράδειγμα: «Μια μέρα στην αρχαία Αλεξάνδρεια: παρατηρώντας τα πλοία του λιμανιού από το Φάρο - στο Μουσείο –μελετώντας στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας –επίσκεψη στο σήμα του Αλέξανδρου - στα ανάκτορα των Πτολεμαίων»…. που μπορεί να συνδυαστεί ωραιότατα και με αναπαραστάσεις της αρχαίας πόλης.

10.    Στην ύλη της Μεσοβυζαντινής περιόδου (κεφάλαιο Δ, 7ος – 12ος αιώνας του προγράμματος της Β΄ Γυμνασίου) δεν υπάρχει καμία αναφορά στον πολιτισμό και τον πνευματικό βίο της περιόδου αυτής (σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στις επιμέρους περιόδους της ύλης της Α΄ Γυμνασίου): Μακεδονική Αναγέννηση, η τέχνη, τα χειρόγραφα, το πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης, ο Αλέξανδρος ο Τραλλιανός και η ιατρική, ο Λέων ο Μαθηματικός, ο Φώτιος με τη Μυριόβιβλό του, ο «ύπατος των Φιλοσόφων» νεοπλατωνιστής Μιχαήλ Ψελλός , οι ιστοριογράφοι, η λογοτεχνία, - Πτωχοπροδρομικά, έπος Διγενή Ακρίτη, βυζαντινές διασκευές του Μυθιστορήματος του Αλέξανδρου (του ψευδο-Καλλισθένη), πολεμική τεχνολογία –υγρό πυρ -  κ.α. Προτείνεται η συμπερίληψη αυτών των στοιχείων απαραιτήτως, πόσο μάλλον που α. για τον πνευματικό βίο δεν προβλέπεται ούτε καν κάποιος – κατ’ επιλογήν, ούτως ή άλλως –θεματικός φάκελος β. εξυπηρετείται ο ειδικός στόχος 7, που το ίδιο το πρόγραμμα θέτει: «Να κατανοήσουν τους ιστορικούς παράγοντες και τις συνθήκες που συνέβαλαν βαθμιαία στην ενίσχυση του ελληνικού χαρακτήρα της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας». Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται απαραίτητη και η έμφαση στη σημασία της μεσαιωνικής ελληνικής γλώσσας, ως  της επίσημης γλώσσας της αυτοκρατορίας από τον 7ο αιώνα κ.ε. καί στη διοίκηση –πολιτική.

11.    Στην ίδια περίοδο, δεν υπάρχει καμία αναφορά στον εκχριστιανισμό άλλων λαών –με εξαίρεση τους Ρώσους –όπως οι Βούλγαροι, οι Σλάβοι των Βαλκανίων, οι Βλάχοι ,  δεν υπάρχει αναφορά στη δημιουργία του κυριλλικού αλφάβητου, στο συνοδευτικό του εκχριστιανισμού εξελληνισμό των Σλάβων που κατοικούσαν στις σκλαβηνίες της αυτοκρατορίας … Προτείνεται η συμπερίληψη των παραπάνω στοιχείων απαραιτήτως.

12.    Στην ίδια περίοδο δεν υπάρχει καμία αναφορά στην εμφάνιση των Σελτζούκων Τούρκων και στη μάχη του Ματζικέρτ (!). Προτείνεται η συμπερίληψή τους. Αντίστοιχα, δεν υπάρχει καμία αναφορά στη δυναστεία των Κομνηνών (!) και στις σχέσεις του Βυζαντίου την περίοδο αυτή με τις ιταλικές ναυτικές πόλεις, τους Νορμανδούς, τους Ούγγρους και άλλους, σχέσεις αντιπαλότητας αλλά και επιρροής του βυζαντινού πολιτισμού και γενικότερα της ιδεολογίας. Προτείνεται η συμπερίληψη των παραπάνω στοιχείων απαραιτήτως.

13.    Στην ίδια περίοδο υπάρχει και ένα λάθος: δεν ήταν οι πόλεμοι του Βασιλείου του Β΄ «το τελευταίο εγχείρημα εδαφικής αποκατάστασης της αυτοκρατορίας». Το τελευταίο τέτοιο εγχείρημα οικουμενικής πολιτικής και επαναφοράς στα παλαιά σύνορα ήταν αυτό των αυτοκρατόρων Ιωάννη Β΄ και Μανουήλ Α΄ Κομνηνού  (συνολικά βασίλεψαν από το 1118 -1180).

14.    Στο ΣΤ κεφάλαιο, «Ώριμος Μεσαίωνας στη Δύση» περιέργως πως έχουν παρεισφρήσει οι… Μογγόλοι της Χρυσής Ορδής και οι Τούρκοι.  

15.    Στο Ζ΄ κεφάλαιο για την υστεροβυζαντινή περίοδο γίνεται αναφορά στα «εξόριστα» κράτη Νίκαιας, Ηπείρου, Τραπεζούντας και όχι «ελληνικά». Αυτό έχει τη σημασία του, όταν όλη η έρευνα ως τώρα τα χαρακτηρίζει ελληνικά και όταν η ιδεολογία των αυτοκρατόρων της Νίκαιας ήταν ξεκάθαρα ελληνική . Προτείνεται η χρήση του όρου «ελληνικά».

16.    Στο ίδιο κεφάλαιο –και πάλι –δεν υπάρχει καμία αναφορά στην τέχνη και στον πνευματικό βίο – Παλαιολόγεια Αναγέννηση, ησυχασμός, λογοτεχνία –ιπποτικά μυθιστορήματα, ο Θεόδωρος Μετοχίτης, ο τελευταίος Έλληνας φιλόσοφος του μεσαίωνα Γεώργιος Πλήθων Γεμιστός κ.α. λόγιοι, οι ζωγράφοι Μανουήλ Πανσέληνος και Θεοφάνης ο Έλληνας. Προτείνεται η συμπερίληψη των παραπάνω στοιχείων απαραιτήτως.

17.    Στην περίοδο αυτή –λανθασμένα –γίνεται η αναφορά για πρώτη φορά στους Σελτζούκους και στις σχέσεις με τις ιταλικές πόλεις, όταν αυτή θα έπρεπε να είχε ήδη γίνει στο προηγούμενο κεφάλαιο.

18.    Δε φαίνεται να αποτελούν κομμάτι της ύλης οι εμφύλιες διαμάχες και η σταδιακή οικονομική κατάρρευση του κράτους,  ο παρεμβατισμός Σέρβων και Τούρκων, η Σερβία του Δουσάν κ.α. στοιχεία, απαραίτητα για να αντιληφθεί ο μαθητής τα αίτια της τελικής διάλυσης του βυζαντινού κράτους.

19.    Προτείνεται η προσθήκη ενός κεφαλαίου με τίτλο «Το Βυζάντιο μετά το Βυζάντιο», όπου θα καταγράφεται η προσφορά του βυζαντινού πολιτισμού στην Ευρώπη (Βαλκάνια, Ρωσία, Δυτική Ευρώπη, η συμβολή των Ελλήνων λογίων στη διάδοση των ελληνικών γραμμάτων την εποχή της Αναγέννησης κ.α.)  

20.    Στους θεματικούς φακέλους υπάρχουν επιλογές για όλους τους πολιτισμούς, Κίνα, Ισλάμ, τη ρωμαϊκή κληρονομιά και απουσιάζει η οποιαδήποτε αναφορά στην αρχαιοελληνική κληρονομιά του Βυζαντίου, όπως βέβαια και στον πνευματικό βίο του, γράμματα, επιστήμες. Προτείνεται λοιπόν ο εξής φάκελος: «Βυζάντιο και Ελληνισμός : η συνέχιση των επιστημών –φιλοσοφία, μαθηματικά, ρητορική, ιστοριογραφία, αρχιτεκτονική – μεσαιωνική αρχαϊζουσα και δημώδη γλώσσα – η παιδεία –τα ομηρικά έπη και η αρχαιοελληνική γραμματεία –η πρόσληψη της αρχαιότητας: ομηρικοί ήρωες και αρχαίοι φιλόσοφοι –το παράδειγμα της πρόσληψης του Μεγάλου Αλεξάνδρου : πρότυπον βασιλέως και δημοφιλής λαϊκός ήρωας – Κωνσταντινούπολη, 8ος αιώνας: ένα ανοιχτό μουσείο αρχαίας τέχνης ».

21.    Επιμένω ιδιαιτέρως στο Βυζάντιο, διότι, πέρα από τους προφανείς λόγους που έχει η διδασκαλία του για την εξυπηρέτηση του στόχου της καλλιέργειας της εθνικής ταυτότητας (σελ. 7 του προγράμματος σπουδών), η διδασκαλία της βυζαντινής ιστορίας εξυπηρετεί άριστα και την αντίληψη του παράγοντα της συνέχειας και αλλαγής (σελ. 6): για παράδειγμα την αλλαγή από τον παγανισμό στο χριστιανισμό –με πολλά, ωστόσο, στοιχεία συνέχειας πνευματικού χαρακτήρα – τη συνέχεια  μοτίβων και μορφών της αρχαίας τέχνης  και την αλλαγή με την προσθήκη του νέου χριστιανικού εικονογραφικού κώδικα και των νέων μορφών του ιερού (υπερβατική ζωγραφική και εικόνες, βασιλικές και τρουλαίοι ναοί) ,  τη συνέχεια του πολιτισμού και  -επιλεκτικά - των θεσμών της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας κ.α.

22.    Για τα προγράμματα της Γ΄ Γυμνασίου και Α΄ Λυκείου παρατηρείται μια πολύ περιληπτική απόδοση των επιμέρους ενοτήτων, σε αντίθεση με την αναλυτική περιγραφή όλων των προηγούμενων. Επομένως και οι παρατηρήσεις που μπορούν να γίνουν είναι λιγότερες.

23.    Στο πρόγραμμα της Γ΄ Γυμνασίου προτείνεται στο Α΄ κεφάλαιο η προσθήκη ξεχωριστού υποκεφαλαίου για τους εξισλαμισμούς κατά την Τουρκοκρατία.

24.    Στο ίδιο πρόγραμμα προτείνεται η –μετρημένη -συμπερίληψη της εξέτασης των προκολομβιανών –αμερικανικών –πολιτισμών στο βασικό εγχειρίδιο αντί για υλικό ενός θεματικού κατ’ επιλογήν φακέλου.

25.    Προτείνεται ακόμη η προσθήκη ιδιαίτερου φακέλου: «Ελληνική Επανάσταση και διεθνής διπλωματία: τα αντικρουόμενα συμφέροντα –η ανάμειξη της Αιγύπτου  και των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων». Ένας άλλος φάκελος θα μπορούσε να είναι: «Ο φιλελληνισμός: από το Βύρωνα και τον Ντελακρουά στον Πούσκιν –ποιητές, καλλιτέχνες και εθελοντές πολεμιστές –ο Χάστιγκς και ο Σανταρόζα –η «αρχαιολογία» του φιλελληνισμού (αντικείμενα τέχνης)»

26.    Στο πρόγραμμα της Α΄ Λυκείου δεν υπάρχει καμία αναφορά στη γενοκτονία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και σε αυτήν των Αρμενίων. Αυτό είναι αξιοπαρατήρητο, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς πως στην ύλη της Β΄ Γυμνασίου προβλέπεται αναλυτική αναφορά στις «διώξεις των Εβραίων από την Αγγλία (1290), Γαλλία (1306) και Ισπανία (1492)» (σελ. 39). Προτείνεται η προσθήκη ιδιαίτερου κεφαλαίου με τίτλο: «Η Γενοκτονία των Αρμενίων, Ασσυρίων και Ελλήνων της Μικράς Ασίας» με ιδιαίτερη έμφαση στη γενοκτονία του ελληνορθόδοξου ποντιακού πληθυσμού. Μάλιστα, θα μπορούσαν να συνεξεταστούν με το ολοκαύτωμα των Εβραίων αλλά και άλλες περιπτώσεις γενοκτονίας ή εθνοκάθαρσης της νεότερης και σύγχρονης εποχής (π.χ. των Αφρικανών στο Βελγικό Κονγκό, των Ινδιάνων κ.α.).

27.    Στο θεματικό φάκελο για τις γερμανικές αποζημιώσεις να γίνεται και ιδιαίτερη αναφορά στο κατοχικό δάνειο.

28.    Στο κεφάλαιο «Η μεταπολεμική Ελλάδα» να προστεθεί ιδιαίτερο υποκεφάλαιο για τις εξωτερικές σχέσεις με έμφαση στα ελληνοτουρκικά, με αναφορές στα Σεπτεμβριανά του 1955. Αντίστοιχα στο κεφάλαιο για τη σύγχρονη Ελλάδα να γίνουν οι απαραίτητες αναφορές στο ζήτημα της ονομασίας  των Σκοπίων και της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία, στις σύγχρονες προκλήσεις με την τουρκική προπαγάνδα στη Θράκη, την αμφισβήτηση του νομικού καθεστώτος στο Αιγαίο με τις  παραβιάσεις του εναερίου χώρου.

29.    Τέλος, στα σύγχρονα προβλήματα του ελληνισμού να γίνει μια αναφορά στην οικονομική και –κυρίως –στη δημογραφική κρίση (περιγραφή, αίτια και συνέπειες).

30.    Παρατήρηση για τη γραμμική ανάπτυξη του προγράμματος σπουδών που προτείνεται και την εγκατάλειψη των επάλληλων κύκλων: Το γραμμικό σύστημα που προτείνεται για τη δευτεροβάθμια, με τη διδασκαλία Αρχαίας Ιστορίας στην Α΄ Γυμνασίου, Μεσαιωνικής στη Β΄ Γυμνασίου, Νεότερης και Σύγχρονης στη Γ΄ Γυμνασίου και Α΄ Λυκείου- έχει ως βασικό πλεονέκτημα τη δυνατότητα που δίνει για περισσότερη ανάλυση και εμβάθυνση, έχει όμως και ένα σοβαρό μειονέκτημα: η αρχαία και μεσαιωνική ιστορία διδάσκεται σε τάξεις μαθητών ηλικίας 12 -13 ετών, δηλαδή μαθητών που δεν έχουν ακόμη αναπτύξει τις κατάλληλες νοητικές ικανότητες προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της ανάλυσης και εμβάθυνσης. Μοιραία πριμοδοτείται έτσι η νεότερη και σύγχρονη ιστορία, που διδάσκεται σε τάξεις μαθητών πνευματικά πιο ώριμων. Προτείνεται να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα αυτό με την εισαγωγή θεμάτων αρχαίας και μεσαιωνικής ιστορίας στη Β΄ και Γ΄ Λυκείου –παράλληλα με θέματα της νεότερης και σύγχρονης ιστορίας – έτσι ώστε, σε πιο ώριμες πνευματικά ηλικίες, να μπορεί να γίνει μια πιο ολοκληρωμένη και σε βάθος επεξεργασία του αντικειμένου της αρχαίας και μεσαιωνικής ιστορίας. Εξυπακούεται πως το μάθημα της ιστορίας θα πρέπει να διατηρήσει τον υποχρεωτικό του χαρακτήρα και στις δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου.

31.    Πάνω στο ζήτημα των επάλληλων κύκλων προσπέλασης της ιστορικής ύλης, αναφέρεται στη σελίδα 9 του σχεδίου πως εξαιτίας αυτού του συστήματος έμεναν απ’ έξω ολόκληρες ιστορικοί περίοδοι. Αυτό είναι λάθος. Η αιτία είναι το δίωρο που διατίθεται για το μάθημα της ιστορίας και όχι οι επάλληλοι κύκλοι. Το πρόβλημα λύνεται αυτομάτως, ακόμα και με τους επάλληλους κύκλους, αν το μάθημα της ιστορίας γίνει από δίωρο τρίωρο. Όπως ανέφερα στην αρχή, αν κρατήσουμε το μάθημα στις δύο ώρες, και το νέο πρόγραμμα σπουδών, που προτείνεται από την επιτροπή, θα καταστεί απλούστατα ανέφικτο, από τη Γ΄ Δημοτικού ως την Α΄ Λυκείου (ξεχάστε θεματικούς φακέλους, δραματοποιήσεις, παιχνίδια ρόλων κ.λπ.).

32.    Στην ίδια σελίδα αναφέρεται ακόμη πως «Ένα άλλο πρόβλημα …. Είναι η γραμμική χρονική διάταξη της ύλης από τα παλαιότερα στα σύγχρονα. Αυτή η επιλογή επίσης αναπαράγει την αντίληψη για την αδιάσπαστη ιστορική συνέχεια στο χρόνο, κυρίως του εθνικού υποκειμένου, παράγει μια αντίληψη για το παρελθόν ως μια αδιάκοπη και εξελικτική πορεία προς την πρόοδο….». Μα, με εξαίρεση την –όπως ήδη επισήμανα  ορθή - εισαγωγή της οικογενειακής / προφορικής ιστορίας στη Δ΄ Δημοτικού που εισηγείται το νέο πρόγραμμα, όλη η άλλη ανάπτυξη της ύλης –σωστά – είναι με γραμμική χρονικά διάταξη! Πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει; Όσο για το συμπέρασμα ότι η γραμμική διάταξη δημιουργεί τη αντίληψη της αδιάκοπης εξέλιξης προς την πρόοδο είναι αυθαίρετο, εξαρτάται από το διδάσκοντα το αν θα επικρατήσει η αντίληψη αυτή ή όχι. Αυθαίρετο και ιδεολογικά όχι ουδέτερο είναι και το συμπέρασμα της επιτροπής ότι η γραμμική διάταξη «ευθύνεται» και για την αντίληψη της ιστορικής συνέχειας στο χρόνο του εθνικού υποκειμένου….άραγε στόχος μας είναι να αποδείξουμε ότι αυτό δεν ισχύει, υποβαθμίζοντας για παράδειγμα τη βυζαντινή ιστορία, αποσιωπώντας ολόκληρες, καίριες πτυχές της;;

33.    Στην ίδια σελίδα γίνεται λόγος για την άρση της πρωτοκαθεδρίας της πολιτικής ιστορίας, για εναλλακτικές μορφές ιστορικής εκπαίδευσης. Το σωστό εδώ είναι «συμπληρωματικές», όχι εναλλακτικές, καθώς η διδασκαλία της πολιτικής ιστορίας είναι απαραίτητη.

34.    Τέλος, δεν αντιλαμβάνομαι γιατί θα πρέπει οπωσδήποτε να δεχτούμε ως «αξιακές παραδοχές» το ότι «η πολιτισμική διαφορετικότητα είναι πλεονέκτημα για μια κοινωνία» και το ότι «η διαφορετικότητα θα πρέπει να προστατεύεται –σωστά –και να προωθείται(!)». Προστασία των μειονοτήτων, ευάλωτων συνανθρώπων μας ναι, αλλά προώθηση –γενικά, αόριστα και «αξιακά» - της διαφορετικότητας;

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.

e-epimorfosi.aegean

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ