Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Ο ρόλος των Πανεπιστημίων

Σήμερα βρισκόμαστε ενώπιον μιας απίστευτης ταχύτητας εξέλιξης των Επιστημών, της Θεωρίας και της Πρακτικής, σε σημείο που κανένα Πανεπιστημιακό Ίδρυμα, που λειτουργεί με τα παλαιά δεδομένα, μπορεί να παρακολουθήσει.
Δημοσίευση: 08/09/2017
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

Του Νικήτα Χιωτίνη. Διευθυντή ΣΓΤΚΔ του ΤΕΙ Αθήνας

Ο ρόλος των Πανεπιστημίων, από τότε που ξεκίνησαν μέχρι τις αρχές του ΧΧου αιώνα, δεν ήταν η πρόσδοση τέχνης, δηλαδή δεξιότητας, για κάποια χρηστική πρακτική ή για επιμόρφωση τεχνιτών και για κάποιο ωφελιμιστικό «επάγγελμα».

Στόχος αρχικός υπήρξε η πρόσδοση μιας ευρύτερης παιδείας επιπέδου φιλοσοφίας, αργότερα όλες οι επιστήμες είχαν ως κύριο γνωσιολογικό συστατικό τους τη Φιλοσοφία, όπως η  Φυσική, τα Μαθηματικά, η Αλχημεία,    κ.λ.π. 

Οι δεξιότητες περί των σπουδαίων «επαγγελμάτων», για την Ιατρική, π.χ., απαιτούσαν πρωτίστως φιλοσοφική παιδεία,  η παιδεία αυτή θεωρείτο προϋπόθεση, ασχέτως αν ονομαζόταν «θεολογία».

Παρά τη σχετική ενίσχυση του γνωσιολογικού περιεχομένου τους με «ωφέλιμες δεξιότητες», παρέμειναν με τους αρχικούς τους μεγάλους στόχους, μέχρι τις αρχές του ΧΧου αιώνα.

Έκτοτε όμως, ιδίως μετά τα μισά του αιώνα αυτού, συνεπεία των τεράστιων καταστροφών που υπέστη η Ευρώπη από τους δύο μεγάλους Πολέμους, αλλά εν πολλοίς και για την ενίσχυση των εμπόλεμων κρατών στις πολεμικές τους επιδιώξεις, η Ανώτατη Εκπαίδευση εστράφη κυρίως  σε παροχή «ωφέλιμων δεξιοτήτων», π.χ. κατασκευή βομβών, πλοίων, επεξεργασίας χάλυβα, κ.λ.π., δηλαδή πρακτικών που παλαιότερα ήταν αιτούμενα των τεχνιτών και όχι των «πανεπιστημιακών».

Τούτο, πέραν της επιτυχούς ανάπτυξης πυρηνικών όπλων ολικής καταστροφής, των καταστροφών της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, αλλά και της   βοήθειας   προς τη φτωχή   Βόρεια  Κορέα  να αναπτύξει πυρηνικά και να απειλεί με καταστροφή τον κόσμο  όλο (δεν μας έφταναν δηλαδή οι δύο Μεγάλοι), απογείωσε τη βιομηχανία και αποκτήσαμε όλοι αυτοκίνητα και πλυντήρια πιάτων, πάμε και διακοπές με αεροπλάνα (όσοι δεν τα φοβούνται).

Με την βελτίωση των ανθρώπινων τεχνημάτων και την ανάπτυξη των γνώσεων των καθημερινών πρακτικών,  από την ανάγκη μαθητείας των τεχνιτών ως παραγιοί σε παλαιότερους  τεχνίτες, περάσαμε στην ανάγκη οργάνωσης σχολείων μαθητείας μερικών εβδομάδων, μετά μερικών μηνών, μετά ενός ή δύο ετών, στο τέλος φτάσαμε στην ανάγκη φοίτησης σε πολυετή εκπαιδευτικά Ιδρύματα που ονομάσαμε Πανεπιστήμια. 

Οι «οικοδόμοι» δεν είναι πλέον οι πετράδες, που χρειάζονταν ένα χρόνο σπουδών στο Πολυτεχνείο των αρχών του αιώνα, ούτε οι ηλεκτρονικοί αυτοί που έφτιαχναν τρανζίστορς, ούτε οι μαίες όπως η Γεωργία Βασιλειάδου.

Ορθώς το Πολυτεχνείο σήμερα εκπαιδεύει  για πέντε χρόνια Μηχανικούς, τα ΤΕΙ για τέσσερα  χρόνια μαίες, κ.λ.π. Επί πλέον περάσαμε και  στην ανάγκη δημιουργίας σχολών «διά βίου  εκπαίδευσης» και εδώ θα ήθελα να σταθώ, θεωρώντας πλέον ανάγκη να αναθεωρήσουμε τον τρόπο οργάνωσης των  σπουδών στα Πανεπιστήμια.

Το σκεπτικό με το οποίο οργανώνονταν οι πανεπιστημιακές σπουδές  μέχρι   τις τελευταίες δεκαετίες του ΧΧου αιώνα, δεν βοηθάει πλέον σε τίποτα.

Σήμερα βρισκόμαστε ενώπιον μιας απίστευτης ταχύτητας εξέλιξης  των Επιστημών, της Θεωρίας και της Πρακτικής, σε σημείο που κανένα Πανεπιστημιακό Ίδρυμα, που λειτουργεί με τα παλαιά δεδομένα, μπορεί να παρακολουθήσει.

Παλαιότερα, δηλαδή προ  3-4 δεκαετιών, στα Πανεπιστήμια αποκτούσαν οι φοιτητές γνώσεις που τους στήριζαν επαγγελματικά και ίσχυαν επιστημονικά, μέχρι σχεδόν το τέλος της επαγγελματικής τους πορείας. Σήμερα τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά.

Κατά κανόνα αυτά που διδάσκουν τα Πανεπιστήμια ισχύουν για τα επόμενα 5-10 χρόνια και μάλλον πολλά λέω. Πολλά μάλιστα Πανεπιστήμια δίνουν γνώσεις διάρκειας ενός ή δύο ετών, και δεν αναφέρομαι μόνο στις τεχνολογίες αιχμής.

Επιτακτική έτσι η ανάγκη   συνέχισης των σπουδών, ασθμαίνοντας και δια βίου και συχνά ανεπιτυχώς.

Τούτο οφείλεται πρωτίστως στο ότι οι νέες πρακτικές απαιτούν άλλο γνωσιολογικό υπόβαθρο από αυτό που αποκτήσαμε στο Πανεπιστήμιο, αν βεβαίως αποκτήσαμε κάτι τέτοιο και δεν εγκλωβιστήκαμε σε συγκεκριμένες πρακτικές της συγκυρίας, σαν τον Σαρλώ στο εργοστάσιο, στους «Μοντέρνους καιρούς».

Είναι επιτακτική λοιπόν ανάγκη τα Πανεπιστήμια να προσφέρουν αρχικώς ένα ισχυρό γνωσιολογικό υπόβαθρο, ανοικτό στις εξελίξεις που δεν είναι κρεμασμένες από τις πρακτικές της συγκυρίας. 

Αλλά και θεωρητική, δηλαδή φιλοσοφική  παιδεία, καθ’ όσον οι κοινωνίες υπάρχουν ως τέτοιες στηριζόμενες  στη φιλοσοφική της θεμελίωση, απ’ όπου και προκύπτουν οι προτεραιότητες της ζωής.

Αυτές οι προτεραιότητες κυμαίνονται από την επιθυμία  συντριβής του Άλλου, προς αποκόμιση ατομικών ωφελημάτων και την πυρηνική καταστροφή του ανταγωνιστικού κράτους, μέχρι τη συνειδητοποίηση της κοινωνικής συνύπαρξης, των οντολογικών διαστάσεων συλλογικών στόχων  και της αλληλεγγύης.

Μετά από αυτό το γνωσιολογικό υπόβαθρο, που θα πρέπει τουλάχιστον να δίνει τους φοιτητές τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις των επιστημών και να μη κλειστούν στα στενά πλαίσια μιας πρακτικής που πολύ γρήγορα θα ξεπεραστεί  –δηλαδή αν σας ενοχλεί   το φιλοσοφικό του μέρος παραλείψτε το- πρέπει να υπάρξουν μεταπτυχιακές σπουδές εξειδίκευσης,   τα γνωστά Μαστερ. 

Τα οποία θα πρέπει γνωσιολογικώς να ανανεώνονται διαρκώς.   Ένα σχήμα, αυτό που διεθνώς ισχύει σήμερα, είναι 3-4 χρόνια για το βασικό πτυχίο/γνωσιολογικό υπόβαθρο, 1-2 για μάστερ εξειδίκευσης σε συγκεκριμένη πρακτική, 2-3 χρόνια διδακτορικό, κ.λ.π.

Τα παραπάνω ισχύουν πλέον σε όλες τις προηγμένες, αλλά και μη προηγμένες, χώρες.

Η Ελλάδα καταφανώς βρίσκεται πολλά χρόνια πίσω. Εγκλωβίζουμε τους νέους σε πολλά χρόνια σπουδών σε πρακτικές που γρήγορα θα ξεπεραστούν, συχνά μάλιστα ήδη ξεπερασμένες.

Με καθηγητές που στηρίζονται σε γνώσεις που προσέλαβαν πριν πολλές δεκαετίες, αρνούμενοι να δουν τις εξελίξεις ή ανίκανους να τις παρακολουθήσουν.

Ο κακώς εννοούμενος συνδικαλισμός στην Παιδεία είναι πανίσχυρος, συχνά βλακώδης, γι’ αυτό και είναι πανίσχυρος, ακολουθώντας επαξίως τους συνδικαλιστές που βύθιζαν τη χώρα στο σκοτάδι, κατά κανόνα για ανομολόγητες ατομικές επιδιώξεις τους.

Στην περίπτωσή μας  η ζημιά είναι προφανώς πολύ μεγαλύτερη.

Οι παραπάνω σκέψεις, που δεν είναι δικές μου αλλά αποτελούν πλέον κοινό τόπο διεθνώς,   τις απευθύνω τόσο τα παλαιά όσο και ΣΤΑ ΥΠΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΝΕΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΤΜΗΜΑΤΑ.

Ένα Πανεπιστημιακό Τμήμα  με τρία χρόνια βασικών σπουδών/γνωσιολογικού υποβάθρου (που μπορεί πρακτικά να είναι δύο, με κατάλληλες «ροές» μαθημάτων μετά το δεύτερο έτος) μπορεί να εξειδικεύεται σε κάποια πρακτική  στο τέταρτο έτος (δηλαδή τυπικώς στο τέταρτο έτος), έτος που μπορεί να δυναμώσει μελλοντικώς με άλλο ένα ακόμα και να μετατραπεί σε τυπικό Μάστερ.

Το όλο δηλαδή Τμήμα μελλοντικώς (δηλαδή σε 1-2 χρόνια) μπορεί να δίνει integrated Master (όπως τα 5ετή Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας) ή να διαχωριστεί σε 3+2.
«Τα μεν καλώς γραφέντα φθόνου μη μετεχέτω, τα δε αγνοηθέντα, διορθώσεως υπό των δυνατοτέρων τυγχανέτω» (Διόδωρος Σικελιώτης)

 

 

Σχόλια (6)

 
ΑΠΟΡΙΑ
09 Σεπ 2017 20:00

Καλησπέρα κ. Χιωτίνη. Είχαμε ανησυχήσει που δεν είδαμε χτες μια (ακόμα) ανάρτησή σας. Μόνο το ΠΔΑ είναι το καλύτερο, αρτιότερο και σύγχρονο πανεπιστήμιο του 21ου αιώνα. Τιμή μας που θα ιδρυθεί και θα είστε κι εσείς μέλος του.

 
Ριζος
10 Σεπ 2017 12:30

@ΑΠΟΡΙΑ
Δεν καταλαβαίνω το ύφος σας απέναντι στον στοχαστή Χιωτίνη. Λίγος σεβασμός παρακαλώ.

 
Νικητας Χιωτίνης
10 Σεπ 2017 13:12

Αγαπητέ/ή ΑΠΟΡΙΑ,

Φαντάζομαι πως τώρα δεν έχετε άλλες απορίες, άρα καιρός να χρησιμοποιείτε το όνομά σας. Ο υπογράφων θέτει τον εαυτό του σε κριτική, την αναμένει και κατά κανονα του κάνει καλό -πρέπει δηλαδή να του κάνει καλό.Ο ανώνυμος εκ του ασφαλώς μπορεί να λέει το οτιδηποτε, δεν θέτει υπό δημόσια κριτική το καλά προστατευμένο άτομό του. Έχει την πλάκα του, ακτινογραφείς έτσι την κοινωνία, είναι επικίνδυνος όμως αν παίζει με σοβαρά ζητήματα.

Ως πρός την συνεχή αρθρογραφία μου, μπορεί βεβαίως να κουράζω, αλλά τουλάχιστον ας μου συγχωρεθεί η πίστη μου στην ρήση του Περικλή -στον κατά τον Θουκυδίδη Επιτάφιο- πως "είμαστε η μόνη Πόλις που θεωρούμε τους μη ασχολούμενους με τα κοινά ως αχρήστους..." (εξ ού και η λέξη "ιδιώτης"=βλάξ).

Πάντως ευχαριστώ που διαβάσατε το κείμενό μου και θα ληφθεί υπ' όψιν η ειρωνία σας. Όπως είπα και προηγουμένως, κάθε κριτική είναι καλή για τον κρινόμενο.

Νικήτας Χιωτίνης
(εγω να δείτε απορίες που έχω!)

 
panos
10 Σεπ 2017 15:46

Το παραπανω ειρωνικο σχολιο δεν εχει να δωσει κατι!

 
ΓΣ
10 Σεπ 2017 23:12

Μια απλή και καλόπιστη απορία. Πολλοί πιστεύουν (και εγώ μέσα σε αυτούς) ότι τα ΤΕΙ είναι χαμηλότερης στάθμης απο τα ΑΕΙ, και έτσι άδικα "πανεπιστημιοποιούνται" με μια υπογραφή όπως πάει να γίνει τώρα.
Κι αυτό γιατί οσοι φοιτούν σε αυτά έχουν γενικά χαμηλότερους βαθμούς πρόσβασης, ενω οι απαιτήσεις για τους διδάσκοντες ήταν επίσης χαμηλότερες σε σχέση με τους καθηγητές ΑΕΙ.

Θα ήταν ενδιαφέρον - και ελπίζω να το κάνει κάποιος - να μαζευτούν στατιστικά στοιχεία για τα παραπάνω, π.χ. μέσος βαθμός πρόσβασης στο τμήμα (ΑΕΙ ή ΤΕΙ), μέσος αριθμός δημοσιεύσεων, impact factor, h-index για τους διδάσκοντες, σε κάθε τμήμα ΑΕΙ και ΤΕΙ, για να δουμε αν η εντύπωση που επικρατεί είναι δίκαιη ή άδικη για τα ΤΕΙ (ή τα ΑΕΙ).

 
ΚΣ
11 Σεπ 2017 19:26

@ΓΣ
"ενω οι απαιτήσεις για τους διδάσκοντες ήταν επίσης χαμηλότερες σε σχέση με τους καθηγητές ΑΕΙ."

οι απαιτήσεις είναι ίδιες και διαπιστώνεται από την απλή ανάγνωση των σχετικών νομοθετικών διατάξεων, μόνο που τα (έως πρόσφατα) μέλη ΕΠ θα πρέπει επιπρόσθετα από τα κοινά κριτήρια να διαθέτουν και ανάλογο της βαθμίδας τους συναφές επαγγελματικό έργο.
ΚΣ

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.