Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Τα σχολικά βιβλία στη χώρα του …υπαρκτού σουρεαλισμού

Η ποιότητα των σχολικών βιβλίων είναι το τελευταίο πράγμα που φαίνεται να απασχολεί την εκάστοτε ηγεσία του υπουργείου παιδείας
Δημοσίευση: 08/02/2019
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

του Π.-Φ. Δ. Σκαλτσογιάννη, δ.φ.

Όταν υπηρετούσα στην Αρκαδία ως σχολικός σύμβουλος φιλολόγων,  επισκέφθηκα το παράρτημα των Γ.Α.Κ. (Γενικών αρχείων του κράτους) στην Τρίπολη μαζί με φιλολόγους των σχολείων ευθύνης μου. Ο διευθυντής τους κ. Ι. Γεωργούλης είχε την καλοσύνη να μας δείξει ορισμένα από τα φυλασσόμενα εκεί αρχεία. Μεταξύ άλλων μας έδειξε έναν ωραίο δερματόδετο τόμο ο οποίος περιείχε έγγραφα του Βασιλικού Γυμνασίου Τριπόλεως.

Μεταξύ αυτών ήταν μια ιδιόχειρη εγκύκλιος υπογεγραμμένη από τον πρώτο εκλεγμένο πρωθυπουργό της Ελλάδος, τον Ι. Κωλέττη, ο οποίος κατά το διάστημα της πρωθυπουργίας του, το 1844-7 διατηρούσε και το υπουργείο παιδείας (τότε ονομαζόταν «υπουργείον των εκκλησιαστικών και της δημοσίας εκπαιδεύσεως»). Εκεί μεταξύ άλλων ο Κωλέττης έγραφε: «Λαβόντες ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην τῆς ἐξεταστικῆς τῶν βιβλίων ἐπιτροπῆς, συνιστῶμεν ὡς διδακτικὸν βιβλίον εἰς τὰ Ἑλληνικὰ καὶ δημοτικὰ σχολεῖα (…) τὴν στοιχειώδη ἐπιτομὴν τῆς γενικῆς ἱστορίας ὑπὸ Γ. Χρυσοβέργου, τιμωμένην 15 λεπτὰ καθ’ ἕκαστον τυπογραφικὸν φύλλον».

Διαβάζοντας αυτές τις γραμμές μελαγχόλησα∙ γιατί συνειδητοποίησα ότι σε αυτό το θέμα σήμερα συγκριτικά με τότε έχουμε οπισθοδρομήσει! Τότε, πριν από 180 χρόνια ίσχυε στην Ελλάδα στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια βαθμίδα της εκπαιδεύσεως το πολλαπλό ή εναλλακτικό σχολικό βιβλίο, ενώ σήμερα το ένα και μοναδικό ανά μάθημα.

Γιατί όμως το πολλαπλό βιβλίο είναι τόσο σημαντικό και γιατί η μη εισαγωγή του στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι η βασικότερη αιτία της κακοδαιμονίας που μαστίζει το εκπαιδευτικό μας σύστημα σε αυτές τις δύο βαθμίδες του; Τα σχολικά βιβλία έχει όχι μόνον για το δικό μας αλλά για το οποιοδήποτε εκπαιδευτικό σύστημα βαρύνουσα σημασία: Σε αυτά στηρίζονται η διδασκαλία, η προετοιμασία μαθητών και διδασκόντων (δασκάλων και καθηγητών) στο σπίτι, καθώς και οι εξετάσεις. Επιπλέον το σχολικό βιβλίο λειτουργεί για τους μαθητές ως πρότυπο γλωσσικού και επιστημονικού ύφους: μέσω αυτού κατακτούν τη γλωσσική δεξιότητα και μαθαίνουν να εκφράζονται κατά τρόπο επιστημονικό.

Εφόσον λοιπόν η σημασία του σχολικού βιβλίου είναι τόσο θεμελιώδης για την εκπαίδευση, θα ανέμενε κανείς ότι αυτό θα τύχαινε της ανάλογης προσοχής και φροντίδας από την πλευρά της πολιτείας. Το αντίθετο όμως δυστυχώς συμβαίνει: Η ποιότητα των σχολικών βιβλίων είναι το τελευταίο πράγμα που φαίνεται να απασχολεί την εκάστοτε ηγεσία του υπουργείου παιδείας. Από πού προκύπτει αυτό το συμπέρασμα;

Από το ότι αυτό το υπουργείο πολύ πρόσφατα, το 2014 είχε την απαίτηση να γραφτούν σχολικά βιβλία μέσα σε …τρεις μήνες! Απίστευτο και όμως αληθινό! Πιο συγκεκριμένα, το υπουργείο παιδείας μέσω του Ι.Ε.Π. (Ινστιτούτο εκπαιδευτικής πολιτικής) προκήρυξε διεθνή διαγωνισμό για τη συγγραφή πέντε σχολικών βιβλίων του Γενικού Λυκείου (Πολιτική παιδεία Α΄ και Β΄ Λυκείου, Εφαρμογές πληροφορικής Α΄ και Β΄ Λυκείου, Αρχές κοινωνικής επιστήμης Β΄ Λυκείου) με χρόνο συγγραφής, τους τρεις μήνες! Και ακόμη πιο εκπληκτικό είναι ότι υπήρξαν υποψήφιοι οι οποίοι μπόρεσαν να ανταποκριθούν σε αυτές τις χρονικές προθεσμίες: μπόρεσαν δηλαδή να συγγράψουν και να υποβάλουν προς έγκριση στο υπουργείο παιδείας σχολικά βιβλία μέσα σε τρεις μήνες! Οι υποψηφιότητες εγκρίθηκαν κι αυτά τα βιβλία διδάσκονται σήμερα στο Λύκειο! Η δημοσιογράφος Λώρη Κέζα κάνει το ακόλουθο σχόλιο επ’ αυτού: «Το τρίμηνο είναι ικανοποιητικός χρόνος για να συσταθεί ομάδα συγγραφέων και να ετοιμάσει ένα δείγμα του βιβλίου, λίγες σελίδες: να αποφασίσει τα θέματα που θα αναπτύξει και να δείξει ποιο ύφος θα υιοθετήσει». Και συνεχίζει: «Συχνά τέτοιες διαδικασίες είναι φωτογραφικές και δεν θα μας εξέπληττε αν υπήρχε κριτήριο για τον συγγραφέα, να ανήκει σε συγκεκριμένο ζώδιο και να διαθέτει ιδιαίτερο σωματότυπο: «Για τη συγγραφή σχολικού βιβλίου ζητείται πολιτικός επιστήμονας, Υδροχόος και στρουμπουλός». Τίμια πράγματα» (ΒΗMagazino, 17.05.14).

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, το υπουργείο παιδείας σχεδίαζε στα τέλη του 2014 να προχωρήσει στην προκήρυξη άλλων 107 τίτλων σχολικών βιβλίων (54 βιβλίων για τα ΓΕ.Λ. και 53 για τα Μουσικά και Καλλιτεχνικά σχολεία) με χρόνο συγγραφής (σωστά το μαντέψατε) και πάλι τους τρεις μήνες!  Ήταν ο Ιανουάριος, ο Φεβρουάριος και ο Μάρτιος του 2015. Δεν πρόλαβαν όμως: Η συγκυβέρνηση Ν.Δ. – Πα.Σο.Κ. έχασε τις εκλογές του Ιανουαρίου και Σεπτεμβρίου του 2015 που τις κέρδισε ο Σύ.ριζ.α. ο οποίος σχημάτισε, ως γνωστόν, κυβέρνηση μαζί με το κόμμα των Αν.Ελ. Έτσι η προκήρυξη αυτή δεν προχώρησε. Μήπως γιατί η νέα κυβέρνηση θεωρούσε σκανδαλώδη και συνεπώς απαράδεκτο τον χρόνο συγγραφής των σχολικών βιβλίων μέσα σε τρεις μήνες; Κάθε άλλο! Εξηγούμαι: Ο τότε τομεάρχης παιδείας της Ν.Δ. κ. Μ. Χαρακόπουλος κατέθεσε στις 11.02.16 στη Βουλή επερώτηση μέσω της οποίας εγκαλούσε τον τότε υπουργό παιδείας κ. Ν. Φίλη, επειδή άφησε …να χαθεί η ευκαιρία και δεν προκήρυξε τη συγγραφή 107 τίτλων σχολικών βιβλίων μέσα σε …τρεις μήνες! Ο κ. Φίλης στην απάντησή του (της 03.03.16) δεν δηλώνει ότι έχει κάποιο πρόβλημα με τον ως άνω χρόνο συγγραφής∙ σε απολογητικό τόνο επισημαίνει ότι δεν υλοποιήθηκε αυτή η δράση, γιατί το υπουργείο παιδείας είχε άλλες προτεραιότητες! Να γιατί όσοι υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα είναι η χώρα του υπαρκτού σουρεαλισμού τελικά δικαιώνονται.

Ποιο είναι το αποτέλεσμα αυτών των ασφυκτικών χρονικών πλαισίων συγγραφής των σχολικών βιβλίων; Να έχουμε σχολικά βιβλία που είναι  απαράδεκτα πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Τα παραδείγματα αφθονούν. Αναφέρω μερικά: το βιβλίο της Ιστορίας που διδάσκεται στην Β΄ Γυμνασίου, το βιβλίο φιλοσοφίας της Β΄ Λυκείου, το βιβλίο της Γ΄ Λυκείου στο μάθημα της Έκφρασης-έκθεσης και τόσα άλλα. Πώς λοιπόν είναι δυνατόν να επιδιώξει κανείς την ποιοτική διδασκαλία, να βγάλει πετυχημένα θέματα στις εξετάσεις, να εφαρμόσει την τράπεζα θεμάτων, όταν έχει τέτοια σχολικά βιβλία; Και πώς θα μπορούσε να σπάσει αυτό το απόστημα, που ταλαιπωρεί την παιδεία μας; Είναι απλό:

Μέσα από την εισαγωγή του πολλαπλού ή εναλλακτικού σχολικού βιβλίου όπως ισχύει σε όλη σχεδόν την Ευρώπη∙ γιατί έτσι θα αναπτυχθεί άμιλλα μεταξύ συγγραφέων και συγγραφικών ομάδων με αποτέλεσμα τα σχολικά βιβλία συνεχώς να βελτιώνονται.

Επίσης: Αυτά τα βιβλία να μην συγγράφονται μέσα σε ασφυκτικά χρονικά πλαίσια, όποτε υπάρξουν τα σχετικά Ευρωπαϊκά κονδύλια αλλά ο οποιοσδήποτε να μπορεί να συγγράψει και να υποβάλλει προς έγκριση στο υπουργείο παιδείας ένα σχολικό βιβλίο με βάση τα εγκεκριμένα από αυτό το υπουργείο αναλυτικά προγράμματα σπουδών, όποτε είναι έτοιμος. Και εφόσον αυτό το βιβλίο εγκριθεί, να μπορεί να επιλεγεί από τον διδάσκοντα.

Και πόσο θα στοιχίσει αυτό το μέτρο; Πολύ λιγότερα απ’  ό,τι τώρα που επικρατεί …όργιο σπατάλης γύρω από τα σχολικά βιβλία, τα οποία διανέμονται δωρεάν κάθε χρόνο σε όλους τους μαθητές της χώρας. Δωρεάν βιβλία να παίρνουν μόνον οι άποροι μαθητές, ενώ οι εύποροι να τα αγοράζουν ή να τα δανείζονται από τις σχολικές βιβλιοθήκες με την υποχρέωση να τα επιστρέψουν σε καλή κατάσταση, ώστε να μπορούν να τα δανειστούν οι επόμενοι μαθητές. Μετά την παρέλευση πενταετίας –όχι νωρίτερα- το κάθε σχολείο να μπορεί να αντικαθιστά τα φθαρμένα σχολικά βιβλία με καινούργια. Αυτό το μέτρο εφαρμόζεται σε ολόκληρη σχεδόν την Ευρώπη. Γιατί να μην μπορεί να εφαρμοστεί και στον τόπο μας;

Σημειωτέον τέλος ότι στις 24 Νοεμβρίου 2018 η Νέα Δημοκρατία παρουσίασε σε κατάμεστη αίθουσα της Αθήνας το πρόγραμμά της για την παιδεία. Μίλησαν ο πρόεδρος του κόμματος κ. Κυριάκος Μητσοτάκης, ο αντιπρόεδρος κ. Κ. Χατζηδάκης και η τομεάρχης παιδείας κα Ν. Κεραμέως. Και οι τρεις ανεφέρθησαν δια μακρόν στις αλλαγές που θα φέρει στην παιδεία η Ν.Δ. εάν και εφόσον έλθει στην εξουσία. Σταχυολογώ μερικές: αξιολόγηση διδασκόντων, κατάργηση του νόμου για το πανεπιστημιακό άσυλο, επαναφορά του θεσμού των σχολικών συμβούλων, αναθεώρηση του άρθρου 16 ως προς τη δυνατότητα ιδρύσεως ιδιωτικών πανεπιστημίων, ίδρυση πρότυπων σχολείων στην πρωτεύουσα του κάθε νομού κ.ά. Για την αναγκαιότητα όμως αλλαγής του σκανδαλώδους θεσμού του ενός και μοναδικού σχολικού βιβλίου ανά μάθημα στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση της χώρας δεν άρθρωσαν λέξη. Γιατί άραγε;

( Περισσότερες πληροφορίες για το πολλαπλό σχολικό βιβλίο θα βρει ο αναγνώστης στην πρόταση του γράφοντος, η οποία αναρτήθηκε την 01.02.16 στο διαδίκτυο στο πλαίσιο του εθνικού διαλόγου για την παιδεία, υπό τον τίτλο: «Πρόταση για τον τρόπο συγγραφής των σχολικών βιβλίων»).

Σχόλια (3)

 
Δον Κιχώτης
08 Φεβ 2019 17:10

Πολύ αξιόλογο άρθρο αλλά τι να το κάνεις;
Η ποιότητα των σχολικών βιβλίων, η επιλογή των εκπαιδευτικών και η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που παράγεται στις τάξεις και στα σχολεία γενικότερα, είναι θέματα που αφορούν πρωτίστως τους γονείς των μαθητών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Γι' αυτό και με τη δύναμη της ψήφου τους έχουν επηρεάσει σημαντικά την επιθυμητή πολιτική στον χώρο της Παιδείας. Μία πολιτική με θεσμικές διαδικασίες αναπροσαρμογής που ενεργοποιούνται κάθε φορά που κρίνεται απαραίτητο από τα αρμόδια θεσμικά όργανα. Μιλώ για τις άλλες χώρες.
Δεν μιλώ για την Πατρίδα μου γιατί είναι ρημαγμένη.
Περιμένω πρώτα να αντριέψει ο Έλληνας, να θεριέψει.. και να καμακώσει το θεριό.
Ν' ανοίξει ο δρόμος, να πάρουν την εξουσία όλα τα εκπληκτικά μυαλά που έχει ο λαός μας! Αυτά που έφυγαν αλλά κι αυτά που έμειναν.
Μια Φιλική Εταιρεία χρειαζόμαστε, έναν Κολοκοτρώνη κι έναν έφηβο Μίκη, να γράφει
τα τραγούδια της Επανάστασης!

 
Ξενοφώντας
08 Φεβ 2019 20:16

Θα συμφωνήσει απόλυτα με τα αναφερόμενα για τα ασφυκτικά όρια συγγραφής. Θα προσθέσω την απογοήτευσή για αρκετά από τα βιβλία, τα οποία τα έχουν συγγράψει ομάδες πανεπιστημιακών, σχολικών συμβούλων και εκπαιδευτικών, τα έχουν εγκρίνει τριμελείς ομάδες παρόμοιας σύνθεσης και τα έχουν εποπτεύσει σύμβουλοι του ΠΙ.
Θα διαφωνήσω, όμως, ότι η λύση στο θέμα της ποιότητας είναι το "πολλαπλό" βιβλίο. Τι μας διασφαλίζει ότι εκεί που συγγραφείς, κριτές και επόπτες, με κριτήρια προκήρυξης, απέτυχαν θα επιτύχουν οι συγγραφείς των διαφορετικών "πολλαπλών" βιβλίων;
Το πρόβλημα, λοιπόν, υπάρχει, αλλά η προτεινόμενη λύση δεν θεωρούμε ότι το επιλύει. Όταν, όμως, ένας θεσμοθετημένος φορέας με όλο το δυναμικό της χώρας διαθέσιμο αποτυγχάνει στο ένα και μοναδικό βιβλίο, πώς και για ποιους λόγους η ελεύθερη αγορά θα μας δώσει "πολλαπλά" και ποιοτικά βιβλία;

 
γιωργος
13 Φεβ 2019 21:17

Aξιόλογη επιστημονικη προσέγγιση που πρέπει να ληφθεί υπ' όψιν από την ερχόμενη κυβέρνηση της Ν.Δ. και τις πραγματικές αλλαγές που πρέπει να κάνει μαζί με τόσες άλλες (αυστηροποίηση του συστήμστος προαγωγής στα ΓΕΛ) κλπ για να ανατάξη την διαλυμένη εκπαίδευση.

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.

e-epimorfosi.aegean

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΡΘΡΑ