Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Σκέψεις για τη διδασκαλία της Χημείας

Με αφορμή τη συζήτηση για την Εξεταστέα Ύλη της Γ Λυκείου
Δημοσίευση: 03/09/2019
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

ΦΙΛΛΕΝΙΑ ΣΙΔΕΡΗ
ΤΕΩΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΧΗΜΙΚΩΝ

Η συζήτηση που διεξάγεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και στις ηλεκτρονικές εφημερίδες εκπαιδευτικού προσανατολισμού, υπήρξε η αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν.

Μια μικρή αναδρομή

Το 2014 εξαγγέλθηκαν για πρώτη φορά από ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας τα εξάωρα εξεταζόμενα μαθήματα για την πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση σε μία προσπάθεια σύγκλισης του ελληνικού εξεταστικού συστήματος  με τα διεθνή.  

Ως υπεύθυνη Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της Διοικούσας Επιτροπής της Ένωσης Ελλήνων Χημικών (ΕΕΧ) το 2014 εισηγήθηκα την δημιουργία ευρείας ομάδας εργασίας η οποία θα αναλάμβανε την μελέτη αναλυτικών προγραμμάτων άλλων χωρών και την εκπόνηση ενός αναλυτικού προγράμματος σπουδών Χημείας (ΑΠΣΧ) με συγκεκριμένη δομή και φιλοσοφία για το σύνολο της Ανώτερης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Ανατρέχοντας στο σχέδιο αυτό που με μεγάλο κόπο, με συνεδριάσεις που κράτησαν περίπου εννέα μήνες, εν μέσω διαφωνιών, συγκρούσεων, αποχωρήσεων και συγκλίσεων, εκπόνησε η ομάδα εργασίας που συγκροτήθηκε μπορώ να πω ότι πολύ λίγα πράγματα θα άλλαζα και σήμερα (www.eex.gr/library/ekp-eggrafa/423-protasi-ergasias-analytikoy-programma...).

Τα στοιχεία που χαρακτήριζαν το προτεινόμενο από την ΕΕΧ  ΑΠΣΧ του 2014 ήταν:

1.    Η δημιουργία ενός στέρεου και συγκροτημένου υπόβαθρου γνώσεων Χημείας στην Α και Β Λυκείου στο πλαίσιο της Γενικής Παιδείας, με έμφαση στον εργαστηριακό της χαρακτήρα, ώστε να αναδεικνύεται ο επιστημονικός τρόπος σκέψης μέσω της πειραματικής επαλήθευσης, και στην σύνδεση με την καθημερινή ζωή, ώστε να αναδεικνύεται η ερμηνευτική της διάσταση και η αναγκαιότητα της για την επίλυση καθημερινών προβλημάτων και την λήψη αποφάσεων .

2.    Η αλληλουχία των εννοιών, ώστε να μην υπάρχουν πρωθύστερα, νοηματικά κενά, ασυνέχειες που δυσχεραίνουν την κριτική μάθηση και δημιουργούν αναγκαιότητα απομνημόνευσης και ταυτόχρονα διασυνδέονται λειτουργικά με τα υπόλοιπα μαθήματα των θετικών επιστημών, αναδεικνύοντας τον διεπιστημονικό χαρακτήρα της γνώσης.

3.    Το μεγάλο εύρος της διδακτέας και εξεταστέας ύλης στην Γ Λυκείου, ώστε να καλλιεργείται εποπτική εικόνα της επιστήμης της Χημείας, των εφαρμογών, των δυνατοτήτων και των προοπτικών της με ταυτόχρονο περιορισμό και οριοθέτηση της απέραντης ασκησιολογίας που δεν ευνοεί ούτε την κατανόηση των εννοιών, ούτε την επίλυση πραγματικών προβλημάτων.

Η υιοθέτηση εξάωρων μαθημάτων κατεύθυνσης ή προσανατολισμού, ή όπως αλλιώς ονομαστούν στην Γ Λυκείου, κατά το πρότυπο του ΙΒ (international baccalaureate), συνάντησε το 2014 σφοδρές αντιδράσεις και δεν εφαρμόστηκε με αποτέλεσμα τόσο το ΑΠΣΧ της ΕΕΧ, όσο και αυτό που εκπόνησαν οι επιτροπές του ΙΕΠ να μην αξιοποιηθούν.

Με εφαρμογή το 2019-2020

Το σύστημα επαναφέρθηκε από τον Υπουργό Παιδείας κ. Κ. Γαβρόγλου με το περιτύλιγμα της πάταξης της παραπαιδείας και την ταυτόχρονη ταξινόμηση των τμημάτων της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης σε Α και Β κατηγορίας και ψηφίστηκε χωρίς αντιδράσεις, αλλά και χωρίς καμία προετοιμασία και επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που καλούνται να το υλοποιήσουν, χωρίς την εκπόνηση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού κατάλληλου για την εφαρμογή ενός τέτοιου συστήματος και χωρίς να έχουν δοθεί οδηγίες για την διαχείριση του χρόνου των εξάωρων μαθημάτων.

Η υιοθέτηση ενός συστήματος εισαγωγής τύπου ΙΒ απαιτεί μία σοβαρή αλλαγή νοοτροπίας σε όλους τους εμπλεκόμενους με την εφαρμογή του, καθηγητές σχολείου και φροντιστηρίου, μαθητές και γονείς, καθώς στην Ελλάδα στην διαδικασία εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση μετέχει το σύνολο σχεδόν του μαθητικού πληθυσμού που ολοκληρώνει την υποχρεωτική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση και όχι το 10-30%, όπως συμβαίνει στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές χώρες.

Ο κίνδυνος να εκφυλιστούν τα εξάωρα μαθήματα,  χωρίς να επιτευχθεί ο στόχος ένα μεγάλο μέρος της μαθησιακής διαδικασίας να ολοκληρώνεται στο σχολείο και χωρίς να αναβαθμιστεί το γνωστικό επίπεδο των μαθητών, είναι ορατός.

Ακόμη πιο ορατός είναι ο κίνδυνος στα ιδιωτικά, αλλά και σε πολλά δημόσια σχολεία να επιδοθούν διδάσκοντες και διδασκόμενοι σε απέραντη ασκησιολογία, σε υπερβολές που είναι βέβαιο ότι δεν προσφέρουν στην κατανόηση των φαινομένων ή στην δόμηση τρόπου επεξεργασίας δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων και σε κακοστημένες ή καλοστημένες παγίδες, η επίλυση των οποίων αφορά στην μνήμη και όχι στην κρίση.

Για την ορθή εφαρμογή του συστήματος και κυρίως για την προστασία μαθητών και μαθητριών είναι απαραίτητο το Υπουργείο Παιδείας να καλύψει το κενό που άφησε η προηγούμενη ηγεσία και εκδώσει για την πρώτη χρονιά εφαρμογής πολύ σαφείς οδηγίες για κάθε μάθημα και υποδείγματα εκπαιδευτικού υλικού για χρήση από τους εκπαιδευτικούς.

Προτάσεις για το μάθημα της Χημείας Κατεύθυνσης Θετικών Σπουδών και Επιστημών Υγείας

Η πρόταση που ακολουθεί απέχει πολύ από την ιδανική κατάσταση για την διδασκαλία της Χημείας κατεύθυνσης, τόσο ως προς το περιεχόμενο, όσο και ως προς τις μεθόδους.

Ακόμη περισσότερο δεν αναφέρεται καθόλου στην πηγή όλων των δεινών, η οποία κατά την εκτίμηση μου είναι η απαξίωση της μάθησης στο Γυμνάσιο και στην Α και Β Λυκείου, θλιβερή κατάσταση για την οποία θα επανέλθω με άλλη τοποθέτηση.

Η πρόταση επιχειρεί να διευκολύνει και να βελτιστοποιήσει την υπάρχουσα κατάσταση, χωρίς να ταράξει την εξαγγελθείσα ύλη και τα υπάρχοντα βιβλία, ως ένα είδος ενδιάμεσης συμφωνίας.
Βασικοί της  άξονες είναι ότι στο επτάωρο ένα μεγάλο μέρος την εξάσκησης των μαθητών πρέπει να πραγματοποιείται στο σχολείο, καθώς και η υποχρεωτική εργαστηριακή διδασκαλία της Χημείας.

Η παράλληλη διδασκαλία διαφορετικών κεφαλαίων έχει τα ακόλουθα πλεονεκτήματα:

1.  Οι μαθητές/τριες δεν απαιτείται να διαβάσουν ή να προετοιμάσουν μία εργασία από την μία ημέρα για την επόμενη, αλλά από την μία εβδομάδα για την επόμενη.

2. Βρίσκονται σε επαφή με μεγαλύτερο εύρος ύλης και ελαχιστοποιούνται οι απώλειες.

3. Υπάρχει μεγαλύτερη συνοχή και ελαχιστοποιούνται τα πρωθύστερα, τα οποία αποτελούν εμπόδιο στην κατανόηση τόσο των φαινομένων, όσο και της ενότητας  των κανόνων που διέπουν τον χημικό μετασχηματισμό.

2. Υποχρεωτική μία ώρα εργαστήριο την εβδομάδα με φύλλο εργαστηρίου σε ομάδες 3-5 μαθητών/τριών.

Το φύλλο εργαστηρίου που συνοδεύει το πείραμα θα συμπληρώνεται από κάθε μέλος της ομάδας ξεχωριστά ως εργασία.  Το θεωρητικό υπόβαθρο της άσκησης θα συμπληρώνεται πριν την εκτέλεση του πειράματος, οι μετρήσεις και τα συμπεράσματα μετά την εκτέλεση του. Το φύλλο εργαστηρίου θα αξιολογείται και θα αποτελεί εξεταστέα ύλη για τις τελικές πανελλαδικές εξετάσεις. Μπορεί σε περιπτώσεις πειραμάτων μεγαλύτερης πολυπλοκότητας την πρώτη εβδομάδα ο διδάσκων να εκτελεί το πείραμα, ως πείραμα επίδειξης και την δεύτερη να το εκτελούν οι μαθητές/τριες.

Στις περιπτώσεις Λυκείων τα οποία δεν έχουν εργαστηριακές αίθουσες, είτε το πείραμα θα γίνεται σε μικροκλίμακα, αν αυτό είναι εφικτό, είτε θα αντικατασταθεί από ψηφιακό εργαστήριο, με στόχο πάντοτε κάθε σχολείο να διαθέτει εργαστήριο.

3. Στο τέλος μιας ενότητας σε κάθε κεφάλαιο θα διατίθενται 1-2 ώρες για την μελέτη, εξάσκηση, αφομοίωση της ενότητας από τους μαθητές στο σχολείο.

Κάθε ενότητα θα πρέπει να συνοδεύεται από ένα δομημένο φύλλο εργασίας με ερωτήσεις ανοικτού και κλειστού τύπου πάνω στην διδαχθείσα ενότητα και 1-2 ασκήσεις προς επίλυση. Οι μαθητές θα επεξεργάζονται το φύλλο εργασίας στο σχολείο κατά την διάρκεια του μαθήματος και στη συνέχεια θα επιλύεται μέσα στην τάξη, ώστε να διορθωθούν τα λάθη, να διευκρινιστούν σημεία που δεν έχουν γίνει κατανοητά, να επαναληφθούν έννοιες, μέθοδοι και τεχνικές στις οποίες θα καταγραφούν προβλήματα.

4. Πρέπει να υπάρξει σαφής οριοθέτηση του βάθους επεξεργασίας της ύλης.

Η τράπεζα θεμάτων σε όλες τις βαθμίδες, τα φύλλα εργασίας και τα υποδείγματα διαγωνισμάτων ανά ενότητα, κεφάλαιο, ομάδα κεφαλαίων μπορούν να είναι το εργαλεία οριοθέτησης, υπό την προϋπόθεση ότι θα γίνουν σεβαστά και στην επιλογή των θεμάτων των εξετάσεων.

Επειδή είναι πολύ δύσκολο να οργανωθεί εγκαίρως μία ελεγμένη και αξιόπιστη τράπεζα θεμάτων, σε πρώτη φάση θα πρέπει να υπάρξει ένα αριθμός φύλλων εργασίας για κάθε κεφάλαιο, ο οποίος σταδιακά θα εμπλουτίζεται. Για την σαφή οριοθέτηση της ύλης υπεύθυνο είναι το ΙΕΠ, το οποίο θα πρέπει να συλλέξει, ελέγξει ως προς την επιστημονική τους εγκυρότητα και εφοδιάσει με αυτά στην συνέχεια τους εκπαιδευτικούς.

Πόσο ρεαλιστική είναι μια τέτοια πρόταση;

Η  αδράνεια είναι νόμος της φύσης και η εκπαιδευτική κοινότητα δεν αποτελεί εξαίρεση, πολύ δε περισσότερο όταν η υπεύθυνη ηγεσία του ΥΠΠΕΘ που επεξεργάστηκε και ψήφισε τις αλλαγές δεν θεώρησε αναγκαίο να εκπαιδεύσει τους φορείς υλοποίησης τους. Η  αλλαγή νοοτροπίας απαιτεί κόπο, χρόνο και έμπνευση και αυτή την στιγμή η εκπαιδευτική κοινότητα δεν διαθέτει κανένα από τα τρία. Όμως χρόνο για μια ακόμη απώλεια ευκαιρίας εκσυγχρονισμού του εκπαιδευτικού  συστήματος δεν έχει και η χώρα, γιατί το εκπαιδευτικό της σύστημα είναι η ατμομηχανή της πολυπόθητης ανάπτυξης.

Μπορούμε έστω και εκ των ενόντων, την τελευταία στιγμή και επικαλούμενοι τον «πατριωτισμό των Ελλήνων» να προσπαθήσουμε. Τις τελευταίες ημέρες είδα στο διαδίκτυο συναδέλφους να προσφέρουν την δουλειά τους, ολόκληρα βιβλία με την νέα ύλη, ολοκληρωμένα εργαστηριακά πακέτα, διαγωνίσματα ελεύθερα προς όλους και αναθάρρησα.

Αν υπάρξει η πολιτική βούληση για την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών προς  μια άλλη προσέγγιση της διδασκαλίας, θα υπάρξει και προσφορά υλικού.

Ίσως δεν θα είναι το τέλειο, αλλά οπωσδήποτε θα είναι πολύ καλύτερο από το να αφεθεί το επτάωρο στην τύχη του και το μάθημα της Χημείας να αναλώνεται σε επίλυση ασκήσεων με 2 διερευνήσεις και 4 ρυθμιστικά διαλύματα, αντί της μίας διερεύνησης και των 3 ρυθμιστικών διαλυμάτων που επιλύαμε μέχρι σήμερα.

Σχόλια (5)

 
Γ.Π.
03 Σεπ 2019 12:25

«...Στις περιπτώσεις Λυκείων τα οποία δεν έχουν εργαστηριακές αίθουσες,...»...
Βάζεις ένα «στοιχειώδες φίλτρο» στην είσοδο του Λυκείου και αυτομάτως δημιουρ-γούνται 2 τουλάχιστον εργαστηριακές αίθουσες!... Και όχι μόνο αυτό. Θα έχεις ένα πιο ομοιογενές, πιο ποιοτικό Λυκ
- Μα θα χαθούν πολλές οργανικές θέσεις! Και το πολιτικό κόστος της τοποθέτησης φίλτρου, το σκέφτηκες;
- Όχι...
- Να φύγεις! Να πας αλλού!

 
Από το Γυμνάσιο
03 Σεπ 2019 15:37

η απαξίωση της μάθησης στο Γυμνάσιο και στην Α' και Β' Λυκείου - από εκεί να ξεκινήσει η συζήτηση, δε διορθώνονται τα πάντα με φροντιστήρια στην Γ' Λυκείου.

 
KostasMol
03 Σεπ 2019 22:25

Πολύ καλή πρόταση η παράλληλη διδασκαλία σε διακριτές ημέρες.

 
KostasMol
03 Σεπ 2019 22:29

Πολύ καλή πρόταση η παράλληλη διδασκαλία την ίδια εβδομάδα δύο διαφορετικών κεφαλαίων ,σε διακριτές ημέρες.

 
Νίκος Παπαβασιλείου
05 Σεπ 2019 10:18

Πολύ καλό το άρθρο, στοχεύει εκεί που πραγματικά έχει σημασία, στο περιεχόμενο της εκπαίδευσης. Το σίγουρο είναι ότι με τα σημερινά σχολικά βιβλία, δεν είναι δυνατή οποιαδήποτε αναβάθμιση της προσφερόμενης εκπαίδευσης και πρέπει να ξεκινήσει άμεσα η διαδικασία εκπόνησης νέων που θα προκύψουν με σωστό τρόπο και χωρίς εμμονές ή μικροσυμφέροντα. Γίνεται, το κείμενο της κ. Σιδέρη δείχνει ότι προβληματισμός και γνώση υπάρχουν, μένει να εφαρμοστούν.

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.

e-epimorfosi.aegean