Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Για ένα Διεθνές, Ευφυές και Ανοικτό Πανεπιστήμιο του Μέλλοντος

Σηματοδοτείται το ‘τέλος’ των πανεπιστημίων όπως τα γνωρίζαμε: Ακαδημαϊκοί και φοιτητές θα δουλεύουν πλέον σε πραγματικό χρόνο σε συμβιωτικές συνεργασίες με τη βιομηχανία την κυβέρνηση και τους κοινωνικούς φορείς για τη δημιουργία νέας γνώσης
Δημοσίευση: 11/10/2019
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

Παναγιώτης Τζιώνας, Αντιπρόεδρος Έρευνας και Διά Βίου Εκπαίδευσης του Διεθνούς  Πανεπιστημίου Ελλάδας

Το ξεπερασμένο Μοντέλο της 3ης Βιομηχανικής Επανάστασης

Το μοντέλο του σημερινού πανεπιστημίου ακολουθεί το μοντέλο του Humboldt, που προτάθηκε περί το 1800  και, ιδανικά, προτείνει έναν ολιστικό  συνδυασμό έρευνας και διδασκαλίας. Ο ιδεαλιστικός χαρακτήρας αυτού του μοντέλου έχει πια χαθεί σε κάποιο βαθμό λόγω της εμπορευματοποίησης, της απαίτησης για άμεσα αποτελέσματα αλλά και της άκριτης ποσοτικοποίησης  και της ‘φετιχοποίησης’ κάθε μορφής ελέγχου.

Το σημερινό πανεπιστήμιο έχει πλέον αποκτήσει όλα τα χαρακτηριστικά της 3ης Βιομηχανικής Επανάστασης, η οποία βασίστηκε στην τυποποιημένη μαζική παραγωγή, επιτομή της οποίας είναι η γραμμή παραγωγής σε μία αυτοκινητοβιομηχανία. Τέτοια χαρακτηριστικά είναι η όλο και μεγαλύτερη εξειδίκευση των αντικειμένων σπουδών, η τυποποίηση (όπως π.χ. ένα πακέτο 1 kg ζάχαρη περιέχει 1.000 gr, έτσι τα πτυχία λένε στους εργοδότες ακριβώς τι περιέχει αυτό που αγοράζουν), ο διαρκής συγχρονισμός με την αγορά εργασίας, ο συγκεντρωτισμός σε ιδρύματα υπερβολικού μεγέθους, η μεγιστοποίηση της απόδοσης με μεγαλύτερη πρόσβαση για όλους και ίσες ευκαιρίες και η κεντρική διαχείριση από κυβέρνηση.

Η επιτακτική ανάγκη αξιοποίησης των τεχνολογιών της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης για τη δημιουργία Ευφυών και Ανοικτών Πανεπιστημίων

Albert Einstein: «Δεν μπορούμε να λύσουμε τα προβλήματα με το ίδιο σκεπτικό που χρησιμοποιήσαμε όταν τα δημιουργήσαμε»

Ο ρυθμός των αλλαγών έξω από το πανεπιστήμιο δεν ήταν ποτέ ταχύτερος, καθώς το 85% των εργασιών που θα υπάρχουν το 2030 δεν έχουν εφευρεθεί ακόμα, ενώ οι σημερινοί φοιτητές αναμένεται να βιώσουν πολλαπλές αλλαγές καριέρας. Η μισή γνώση που αποκτάται κατά τη διάρκεια των σπουδών σε αντικείμενα τεχνολογίας είναι ήδη πεπαλαιωμένη κατά την αποφοίτηση του φοιτητή.  Έτσι, οι φοιτητές πρέπει να μάθουν να μαθαίνουν, να ξεμαθαίνουν και να ξαναμαθαίνουν σε επάλληλους κύκλους. Υπάρχει μία απότομη ‘διακοπή’ στη σχέση πανεπιστημίου-κοινωνίας-αγοράς, καθώς οι οργανωσιακές αλλαγές στα πανεπιστήμια ακολουθούν ασθμαίνοντας -αν υποθέσουμε ότι το κάνουν- τον ταχύ ρυθμό που δημιουργείται η καινοτομία.

Απαιτείται η αξιοποίηση των τεχνολογιών της  4ης Βιομηχανικής Επανάστασης για μία μετάβαση σε μια οικονομία της γνώσης που χαρακτηρίζεται από αποκεντρωμένες δικτυακές επικοινωνίες, μία βιομηχανία πληροφοριών, ένα νέο διανοητικό κεφάλαιο που να διαμοιράζεται χωρίς περιορισμούς και με ιδιαίτερη απαίτηση για καινοτομία. Κρίνεται αναγκαία η δημιουργία Διεθνών, Ευφυών και Ανοικτών Πανεπιστημίων που να προωθούν νέες παιδαγωγικές προσεγγίσεις,  για την εκπαίδευση φοιτητών πέρα από τα στενά όρια του επιστημονικού τους πεδίου στην πολιτειότητα, την κατανόηση των βασικών σημερινών παγκόσμιων προβλημάτων, αλλά και την κατανόηση των κοινωνικών δομών, της πολιτικής, της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας, της ηθικής, της ιστορίας, των τεχνών κ.α. Διαπιστώνεται σήμερα η αναγκαιότητα μιας στροφής πίσω στο μοντέλο του Ανθρώπου της Αναγέννησης, στην πολύπλευρη διαθεματική μόρφωση που συντηρεί και θρέφει τη σχέση μεταξύ τεχνών και επιστημών για τη δημιουργία ενός βιώσιμου μέλλοντος. Ας εξετάσουμε όμως τα βασικά προτεινόμενα αυτά χαρακτηριστικά:

Διεθνές Πανεπιστήμιο

Τα μεγάλα προβλήματα έχουν διεθνοποιηθεί, απαιτείται συνεργασία και γκρέμισμα τοίχων και συνόρων στη γνώση για την αντιμετώπισή τους. Η παγκοσμιοποίηση, το προσφυγικό, οι κοινωνικές ανισότητες, η υπερθέρμανση του πλανήτη, αποτελούν λίγα μόνον από τα προβλήματα που δεν μπορούν να γίνουν κατανοητά αποκλειστικά σε τοπική κλίμακα.

Από την άλλη πλευρά, η ώσμωση μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών και νοοτροπιών οδηγεί στην προώθηση της σκέψης, της καινοτομίας και στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας στην κοινωνική αλλαγή. Έτσι,  οι φοιτητές από σχετικά μεγάλα ψάρια στη μικρή τους λίμνη, γίνονται πολύ μικρότερα, σε ένα πολύ μεγαλύτερο, πολύ-πολιτισμικό και πολύ-θεματικό ωκεανό.

Ευφυές Πανεπιστήμιο

Με τη χρήση των νέων διαθέσιμων  τεχνολογιών του smart software/smart hardware μπορεί να επιτευχθούν ‘ευφυείς’ προσεγγίσεις στην παιδαγωγική διαδικασία και την οργάνωση της διδασκαλίας, στη διαδικασία της μάθησης και εκτίμησης αποτελεσμάτων με ακαδημαϊκές αναλύσεις δεδομένων και κατάλληλες τεχνικές (big data) καθώς επίσης και μία ‘ευφυής’ αλληλεπίδραση με την κοινωνία/αγορά και εκτίμηση των επιπτώσεων αυτών των διαδικασιών. Ιδιαίτερα χρήσιμη θα είναι η ‘ευφυής’ διακυβέρνηση των ιδρυμάτων (πλήρης ηλεκτρονική διαχείριση εγγράφων, ψηφιακή υπογραφή) αλλά και η δημιουργία smart campuses, ως προς τη διαχείριση της ενέργειας/ανανεώσιμων πηγών, τη διαχείριση απορριμμάτων και τη δημιουργία  ‘πράσινων’ πανεπιστημίων.

Σήμερα, οι διαθέσιμες τεχνολογίες του Internet of things, Cloud computing, RFID (logistics, tracking), Ambient Intelligence (Περιβάλλουσα νοημοσύνη/Διάχυτος υπολογισμός), οι Ευφυείς πράκτορες, η Εικονική Πραγματικότητα (Augmented/Virtual reality), το 3D Printing, τα Remote Labs, η τεχνολογία Location/Situation Awareness, τα Wireless sensor networking, τα Robotics, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να προσδώσουν νέες, καινοτόμες δυνατότητες. Μπορούν να δημιουργήσουν smart τάξεις όπου, για πρώτη ίσως φορά, μπορούν να υποστηριχθούν νέες, εξατομικευμένες/προσαρμοστικές και ευφυείς παιδαγωγικές προσεγγίσεις όπως η συνεργατική μάθηση, ο κονστρουκτιβισμός, η διερευνητική μάθηση,  learning by doing (Freire), Flipped classrooms, εικονικά εργαστήρια, Blended learning και μάθηση   Crossover μεταξύ διαφορετικών αντικειμένων. Οι τεχνικές Data Analytics  μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επεξεργασία του τεράστιου όγκου των διαθέσιμων δεδομένων, ο οποίος απαιτεί αυτοματοποιημένες τεχνικές εξόρυξης γνώσης για την αποτελεσματική λήψη αποφάσεων. Ακόμη, τα Massive Open On-line Courses (MOOC’s) πχ. Coursera, edX, το LinkedIn και τα   e-books καθιστούν εφικτή τη συμμετοχή τεράστιων αριθμών μαθητών σε on-line courses.

Ο στόχος προφανώς δεν είναι η χρήση της τεχνολογίας για χάρη του εαυτού της, αλλά η εξέλιξη-αλλαγή των υποκειμένων μέσω νέων παιδαγωγικών προσεγγίσεων που καθοδηγούνται από αυτήν την τεχνολογία, η παροχή διανοητικών εφοδίων για ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, η ανεύρεση λύσεων σε προβλήματα, η ατομική προσαρμογή της μάθησης, η διαχείριση της αβεβαιότητας, η δημιουργική αμφισβήτηση και απόκτηση συνείδησης των μεγάλων κοινωνικών και πολιτικών προβλημάτων. Έτσι γίνεται η αποτελεσματική σύνδεση με κοινωνία/δυνάμεις της αγοράς (3η αποστολή των Πανεπιστημίων), σύμφωνα με τον Τετραπλό Έλικα για την ανάπτυξη Θερμοκοιτίδων, συστημάτων καινοτομίας και κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Η μεγιστοποίηση του αντίκτυπου της επιστήμης στην οικονομία και την κοινωνία γενικά, δεν γίνεται αναγκαστικά μέσω της εμπορευματοποίησής της. Τα πανεπιστήμια θα πρέπει να αναζητήσουν την πνευματική ανεξαρτητοποίηση τους, απέναντι στην ιδιωτικοποίηση της γνώσης, κάτι που εμπεριέχεται στο όραμα και την αποστολή τους πχ. Magna Carta Universitatum. Είναι λοιπόν αναγκαίο να παρέχουν διακριτές και διαφορετικές απόψεις οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις αντιπαρατίθενται με αυτές των άλλων εμπλεκομένων φορέων, της κυβέρνησης, των αγορών και των κοινωνικών δυνάμεων,  συμβάλλοντας έτσι στη ‘Δημοκρατία της Γνώσης’.

Κάποια πανεπιστήμια ήδη υιοθετούν πολιτικές ανοικτής και ελεύθερης πρόσβασης στη γνώση που παράγουν, την οποία προσθέτουν σε μία κοινή δεξαμενή με εταιρείες και άλλους κοινωνικούς φορείς, στο πλαίσιο της κοινωνικής τους ευθύνης. Καθώς απαιτούνται πολιτικές ανοικτών δεδομένων, ανοικτής διάδοσης αποτελεσμάτων, ανοικτών και διαφανών διαδικασιών λήψης αποφάσεων καθίσταται αναγκαία μία φιλοσοφία της μορφής ‘Όσο το δυνατόν ανοικτά, μόνο όσο είναι αναγκαίο κλειστά’.

Τα πανεπιστήμια δεν θα πρέπει να αξιολογούνται μόνον για την παραγωγή διανοητικού κεφαλαίου,  αλλά και για τη διάχυσή των ιδεών, της πληροφορίας και της γνώσης. Σήμερα, περισσότερο από ποτέ αυτό είναι εφικτό με τη χρήση Εργαλείων Ανοικτού κώδικα, αδειών Creative Commons, Digital Archives, open data, open science, που διαθέτουν τον ακαδημαϊκό πλούτο στο ευρύ κοινό. Οι Ανοικτές άδειες λογισμικού, τα δωρεάν λειτουργικά περιβάλλοντα π.χ. Linux, η παραγωγή νέου υλικού για συνεισφορά (use it, combine it) ενισχύουν αυτήν την κατεύθυνση, έχοντας αντιμετωπίσει σε μεγάλο βαθμό πλέον τα νομικά προβλήματα πνευματικών δικαιωμάτων.

Αναγκαία πρόσθετη λειτουργία του πανεπιστημίου είναι η προσφορά ανοικτών υπηρεσιών εκλαΐκευσης και επεξήγησης σύνθετων επιστημονικών εννοιών στο ευρύ κοινό. Η διοργάνωση ανοικτών διαλέξεων, η παραγωγή  podcasts, videos και, γενικά, η χρήση νέων τεχνολογιών που έχουν κοινωνικό αντίκτυπο καθώς και υπηρεσιών crowdsourcing στην εκπαίδευση, προωθώντας την κοινωνική συνοχή.

Αυτού του είδους η ανοικτότητα προάγει την εκπαίδευση, καθώς την υποβάλλει στην αδέσμευτη κριτική του μεγάλου πλήθους. Παράλληλα επιχειρείται μία εξισορρόπηση  στη διεθνώς ασύμμετρη παραγωγή γνώσης (κατ’ αντιστοιχία της ασύμμετρης παραγωγής οικονομικών πόρων), η οποία, παραδοσιακά,  επικεντρώνεται γύρω από μια μικρή ομάδα elite ιδρυμάτων.

Επαναγεννητική Οικονομία της Γνώσης

Σήμερα, σε καιρούς ισχυρής αμφισβήτησης των πάντων, απαιτείται επανακαθορισμός των διεργασιών δημιουργίας αξιών και ένας συνεχής επανασχεδιασμός τους.  Οι αξίες που αναδεικνύονται είναι η αναζήτηση της αλήθειας,  ο εντοπισμός των  fake news, η καλλιέργεια κριτικής σκέψης και της δημιουργικής αμφισβήτησης και η διαχείριση της αβεβαιότητας. Τα πανεπιστήμια πρέπει να απομακρυνθούν από την απομονωτική δομή των ‘Σιλό’ και της υπερ-εξειδίκευσης των πεδίων. Είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία μία κυκλική και επαναγεννητική οικονομία της γνώσης όπου τα όρια μεταξύ της δημιουργίας της γνώσης, της διάχυσης και υιοθέτησής της είναι ρευστά, οδηγώντας σε μία ‘κοινότητα γνώσης’, πχ. οι φυσικοί επιστήμονες πρέπει να μπορούν να κατανοούν τα οικονομικά μεγέθη, οι οικονομολόγοι την επιστήμη των μεγάλων δεδομένων, οι γιατροί την γονιδιωματική.

Έτσι, σηματοδοτείται το ‘τέλος’ των πανεπιστημίων όπως τα γνωρίζαμε: Ακαδημαϊκοί και φοιτητές θα δουλεύουν πλέον σε πραγματικό χρόνο σε συμβιωτικές συνεργασίες με τη βιομηχανία την κυβέρνηση και τους κοινωνικούς φορείς για τη δημιουργία νέας γνώσης και την ανεύρεση λύσεων σε προβλήματα. Όπως τα οικοσυστήματα εξελίσσονται μέσω της διαφοροποίησης και των επανασυνθέσεων, η παρομοίωση αυτή για τα πανεπιστήμια θα σηματοδοτούσε περισσότερο την αλληλεπίδραση και τη συνεργασία μέσω συμβιωτικών σχέσεων, παρά την ανάπτυξη ανταγωνισμών. Το πανεπιστήμιο γίνεται από τη μία μεριά ένας ‘τόπος ονείρων’, ενώ από την άλλη  προωθεί τη διανοητική αφύπνιση και ανεξαρτησία. Ο Τετραπλός Έλικας αλληλεπίδρασης Κοινωνίας-Κυβέρνησης-Βιομηχανίας-Πανεπιστημίου λειτουργεί και υποστηρίζει  αυτό το οικοσύστημα γνώσης, και οδηγεί στον επιθυμητό Πενταπλό Έλικα, όπου τελικά λαμβάνεται υπόψη ο κρισιμότατος ρόλος του περιβάλλοντος.

Ένα φουτουριστικό σενάριο, με τη χρήση των νέων τεχνολογιών, θα περιλάμβανε ακόμη και  την ανταλλαγή σκέψεων και ιδεών μεταξύ ευφυών και εμπνευσμένων φοιτητών  και των καθηγητών τους μέσω εικονικών χώρων και κοινοτήτων. Το πανεπιστήμιο ξεπερνά το παραδοσιακό τοπικά περιορισμένο μοντέλο (πχ. σε μια πόλη) ή την παραδοσιακή περιορισμένη χρονική διάρκεια  (πχ. αποκλειστικά κατά την κλασσική διάρκεια των σπουδών) και επεκτείνονται χωρικά όπου απαιτείται, πέρα από τα όρια του campus  και της πόλης, και χρονικά σε όλη τη διάρκεια της ζωής αυτών που το επιθυμούν. 

H.G. Wells: «Ο πολιτισμός είναι ένας αγώνας μεταξύ εκπαίδευσης και καταστροφής»

Σχόλια (8)

 
απόφοιτος Αλεξάνδρειου
11 Οκτ 2019 11:44

Τους απόφοιτους τους έχετε ξεχάσει αλλά εμείς δεν θα σας ξεχάσουμε

 
whatever
11 Οκτ 2019 14:28

Δεν είδατε ότι δεν πήρατε ούτε ευρώ από το υπουργείο;
Μάλλον επειδή είναι του μέλλοντος.......

 
Kostas
11 Οκτ 2019 17:27

Πάρα πολύ σωστά, έτσι ακριβώς είναι, συμφωνώ απόλυτα.
Σε μια εποχή, όπως η δική μας, των γρήγορων αλλαγών, της ταχύτατης διάχυσης της γνώσης και των ραγδαίων εξελίξεων στις νέες τεχνολογίες οι υπάρχουσες γνώσεις παλαιώνονται γρήγορα. Οι άνθρωποι περιβάλλονται από ολοένα και μεγαλύτερο όγκο νέων πληροφοριών και γνώσεων. Έτσι επιβάλλεται να ανανεώνουν συνεχώς τις γνώσεις και τις ικανότητες ώστε να προσαρμόζονται στο νέο γίγνεσθαι που δημιουργείται. Επιπλέον εγκαταλείπεται η ειδίκευση και η εξειδίκευση σε ένα αντικείμενο. Ο σύγχρονος άνθρωπος (και περισσότερο ο επιστήμονας) για να ανταποκριθεί στο νέο στάτους του πλουραλισμού των γνώσεων, εκτός από την ειδίκευση είναι απαραίτητο να έχει και γενικές γνώσεις όπως απέδειξε η μεγάλη μελέτη της Google με την κωδική ονομασία «Αριστοτέλης».
Απλά θα ήθελα να αναφέρω ότι εκεί που αναφέρετε "ο κονστρουκτιβισμός" μήπως εννοείτε "κονεκτιβισμός;" . Αν όχι καλό θα είναι να προσθέσουμε και τον Κονεκτιβισμό την πλέον νέα θεωρία δημιούργημα της νέας εποχής.

 
Σοβαρότης...
11 Οκτ 2019 17:32

έρχεται η ΑΔΙΠ και ο κάθε κατεργάρης στο πάγκο του

 
Smart campus
11 Οκτ 2019 17:52

Όλα τα'χαμε, η 4η Βιομηχανική "Επανάσταση" μας έγινε άγχος μέσω από τα Δελτία Τύπου!

Φτιάξτε πρώτα κανονικές αίθουσες, βιβλιοθήκες, εργαστήρια, την φοιτητική μέριμνα, ΑΞΙΟΚΡΑΤΙΚΕΣ προσλήψεις προσωπικού - αυτή είναι η έξυπνη αναβάθμιση με έργα και όχι πυροτεχνήματα δημοσίων σχέσεων...

 
γιατι?
11 Οκτ 2019 18:15

Γιατί νιώθει κάποιος την ανάγκη να πει τόσο τετριμμένα επιχειρήματα, που ήδη βρίσκονται σε χιλιάδες εγχειρίδια??

 
Απόφιτος
11 Οκτ 2019 23:27

Από φιλοσοφίες χορτάσαμε. Με τα πτυχία μας, τί θα γίνει; Εκεί Σηγή ιχθύου.

 
Thomas Paschalis
12 Οκτ 2019 11:20

Για τους παλιούς πτυχιούχους θα πείτε κάτι?? Τι θα γίνει με τις αντιστοιχίσεις των πτυχίων τους με τα νέα πτυχία??

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.

e-epimorfosi.aegean