Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Η Αξία της Έρευνας για την Ελληνική Πολιτεία

"Είναι εθνικό χρέος να δημιουργήσουμε το περιβάλλον και τις κατάλληλες συνθήκες για την παραμονή των νέων επιστημόνων-ερευνητών στη χώρα μας και την ενθάρρυνση επιστροφής των ξενιτεμένων παιδιών μας στην πατρίδα"
Δημοσίευση: 26/11/2019
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

Δρ Ι.Κ. Καλδέλλης
Καθηγητής Πα.Δ.Α.
Ιδρυτικό Μέλος ΕΛΙΔΕΚ
Αντιπρύτανης Πα.Δ.Α. για την Έρευνα

Η εξέλιξη της επιστήμης και της τεχνολογίας βασίζεται στην οργανωμένη και συνεπή ερευνητική προσπάθεια και στη συντονισμένη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Σε εθνικό επίπεδο, οι βασικοί μέτοχοι της προσπάθειας αυτής είναι η ερευνητική κοινότητα, η παραγωγική βάση της χώρας, οι χρηματοδοτικοί φορείς και οι ενημερωμένοι πολίτες με το συντονισμό και την ενθάρρυνση της Πολιτείας για το όφελος της ελληνικής κοινωνίας, της εθνικής οικονομίας και την προστασία του περιβάλλοντος.

Με τον τρόπο αυτό προκύπτουν νέες γνώσεις και στην περίπτωση της εφαρμοσμένης έρευνας αναπτύσσεται η καινοτομία, δηλαδή νέα προϊόντα και νέες υπηρεσίες. Η μακρόχρονη ερευνητική εμπειρία σε ευρωπαϊκό και πλανητικό επίπεδο έχει προσδιορίσει σαφώς τα δεδομένα και τις προτεραιότητες, οι οποίες χαρακτηρίζουν την επιτυχία της ερευνητικής προσπάθειας και συμβάλλουν στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη. Τα δεδομένα αυτά με τις αντίστοιχες προτεραιότητες περιλαμβάνουν:

1.    Σαφή επιλογή ερευνητικών κατευθύνσεων και προγραμματισμένων στόχων προς επίτευξη. Η επιλογή αυτή είναι υποχρεωτική στην περίπτωση της εφαρμοσμένης έρευνας και λιγότερο δεσμευτική για την περίπτωση της βασικής έρευνας.

2.    Συνεπή και σχετικά μακροχρόνια υποστήριξη της ερευνητικής προσπάθειας.

3.    Έγκαιρη και εντός προγράμματος ολοκλήρωση των ερευνητικών προσπαθειών δεδομένου ότι η εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης και η έρευνα υποχρεούνται να επιβιώνουν σε ένα έντονα ανταγωνιστικό περιβάλλον.

4.    Δημιουργία συνεργασιών μεταξύ εγχώριων αλλά και διεθνών επιστημονικών-ερευνητικών φορέων ώστε να προκαλούνται συνέργειες με πολλαπλαστιακά οφέλη και να αποφεύγονται επικαλύψεις.

5.    Αξιολόγηση, αξιοποίηση και εφαρμογή των ερευνητικών αποτελεσμάτων με αξιοποίηση του ερευνητικού ανθρώπινου δυναμικού προς όφελος της εθνικής οικονομίας αλλά και ευρύτερα του κοινωνικού συνόλου.

Τα τελευταία χρόνια ζήσαμε άλλη μια προσπάθεια για αναβάθμιση της έρευνας στη χώρα μας. Χωρίς να θέλουμε να υποτιμήσουμε τη φιλότιμη προσπάθεια της Πολιτείας, είναι ενδιαφέρον να τονίσουμε ότι οι διάφοροι επικεφαλής υπηρεσιακοί παράγοντες αλλά και η αρμόδια πολιτική ηγεσία αρέσκονται να αναφέρονται σε αριθμητικά δεδομένα που βελτιώθηκαν, άσχετα αν τελικά όλοι οι σχετικοί δείκτες υπολείπονται των ευρωπαϊκών μέσων όρων. Άλλωστε πέρα από δημοσιεύσεις και παραγωγή μελετών, που αποτελούν όντως συμβολή στην εξέλιξη της ανθρώπινης γνώσης, η ερευνητική προσπάθεια κρίνεται και από τα αποτελέσματα εφαρμογής, όπως για παράδειγμα ο αριθμός των ευρεσιτεχνιών που κατοχυρώνονται σε διεθνές επίπεδο, τα παραγόμενα καινοτομικά προϊόντα που καθιερώνονται στην αγορά αλλά και οι βελτιωμένες υπηρεσίες που συμβάλλουν στη βελτίωση του επιπέδου διαβίωσης των πολιτών.

Θα ήθελα λοιπόν να εξετάσουμε μαζί κατά πόσο στη χώρα μας πληρούνται έως σήμερα οι προαναφερθέντες παράγοντες που υποστηρίζουν την επιτυχημένη ερευνητική προσπάθεια.

Σαφή επιλογή ερευνητικών κατευθύνσεων και στόχων προς επίτευξη(;) Πιστεύω ότι είναι κοινά αποδεκτό ότι η χώρα μας δεν είχε και δεν έχει μέχρι τώρα σαφή επιλογή μεσο-μακροπρόθεσμων ερευνητικών κατευθύνσεων ούτε και καθορισμένους ερευνητικούς στόχους, πέραν της αύξησης του αριθμού δημοσιεύσεων και βιβλιογραφικών αναφορών των ερευνητών μας. Και αυτό βέβαια είναι αποτέλεσμα αφενός της έλλειψης προσανατολισμού και δυναμικής της ελληνικής οικονομίας και αφετέρου της αδυναμίας στοιχειώδους συνεννόησης των πολιτικών παρατάξεων, οι οποίες καθορίζουν τις τύχες της ελληνικής οικονομίας τα τελευταία 50 χρόνια. Το αποτέλεσμα είναι, δεδομένης και της μικρής δυναμικότητας της ελληνικής οικονομίας, να διασκορπίζονται τα λιγοστά ερευνητικά κονδύλια σε διάφορες κατευθύνσεις, ανάλογα με τις προτιμήσεις της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας που εποπτεύει τον τομέα της έρευνας στη χώρα μας.

Συνεπή και σχετικά μακροχρόνια υποστήριξη της ερευνητικής προσπάθειας (;). Άμεση συνέπεια όλης αυτής της «τυχαιότητας» είναι η έλλειψη συνεπούς και σταθερής-μακροχρόνιας υποστήριξης των έστω λίγων επιτυχημένων ερευνητικών προσπαθειών των επιστημόνων της χώρας μας, οι οποίοι συχνά μένουν στη μέση των ερευνητικών τους προσπαθειών, ενώ τα πρώτα αποτελέσματά τους είναι τουλάχιστον ενθαρρυντικά. Όμως η επιτυχία και η υλοποίηση των ερευνητικών στόχων απαιτούν υπομονή και επιμονή καθώς και τη διάθεση ενός ελάχιστου απαραίτητου κεφαλαίου. Χωρίς τα παραπάνω, όλη η προσπάθεια οδηγείται σε αποτυχία!

Έγκαιρη και εντός προγράμματος ολοκλήρωση των ερευνητικών προσπαθειών (;). Ένα άλλο καθοριστικό φαινόμενο στην οικονομική υποστήριξη των ερευνητικών προσπαθειών στη χώρα μας είναι η πλήρης απουσία της χρονικής διάστασης στη χρηματοδότηση των ερευνητικών έργων. Κατά την άποψή μου, η έρευνα θεωρείται μέχρι σήμερα τουλάχιστον από τα όργανα της Πολιτείας αναγκαία υποχρέωση και κατά καιρούς μια προσπάθεια ικανοποίησης γνωστών και φίλων ερευνητών, χωρίς έστω και την παραμικρή "απαίτηση" για την επίτευξη αποτελεσμάτων χρήσιμων για τη χώρα μας. Ως εκ τούτου εφευρίσκονται συνεχώς ατέλειωτες γραφειοκρατικές διαδικασίες με μοναδικό αποτέλεσμα-στόχο(;) την επίτευξη μηδενικού αποτελέσματος αλλά και τον αυστηρό έλεγχο οποιασδήποτε δαπάνης, έστω και αυτής του ενός ευρώ. Είναι αυτό που λέει η λαϊκή θυμοσοφία «ακριβοί στα πίτουρα και φτηνοί στο χρυσάφι»! Το τελικό αποτέλεσμα όλης αυτής της ατέρμονης διαδικασίας αξιολογήσεων και ελέγχων, οι όποιες αξιολογήσεις παρέλκουν επί τουλάχιστον ένα με δύο έτη κατά μέσο όρο, είναι η απώλεια επικαιρότητας και ανταγωνιστικότητας των ερευνητικών αποτελεσμάτων.

Σε αντίθεση μάλιστα με το παράδειγμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία στις προτάσεις έρευνας του πλαισίου Horizon 2020 ολοκληρώνει τις διαδικασίες εντός 6-μήνου. Την ίδια στιγμή στις υπόλοιπες οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες του πλανήτη μας επιτυγχάνονται ερευνητικά άλματα, αξιοποιώντας συχνά Έλληνες ερευνητές της διασποράς. Είναι εντυπωσιακό αλλά και ταυτόχρονα θλιβερό ότι οι Έλληνες επιστήμονες διαπρέπουν πραγματικά σε όλες τις χώρες του πλανήτη μας όπου τηρούνται στοιχειώδεις κανόνες υλοποίησης ανταγωνιστικών ερευνητικών προγραμμάτων.

Δημιουργία συνεργασιών μεταξύ εγχώριων αλλά και διεθνών επιστημονικών-ερευνητικών φορέων (;). Με δεδομένο το περιορισμένο πληθυσμιακό δυναμικό αλλά και το μέγεθος της οικονομίας της χώρας μας είναι προφανές ότι σε καμιά περίπτωση δεν ευνοείται η ύπαρξη ανταγωνιστικών εγχώριων ερευνητικών ομάδων. Και προφανώς είναι απαράδεκτες οι ανταγωνιστικές πρακτικές όπου ο σκοπός της μιας ερευνητικής ομάδας είναι να εκτοπίσει και να εξαφανίσει τις υπόλοιπες ερευνητικές ομάδες τις οποίες και θεωρεί ανταγωνιστικές. Είναι άλλωστε γνωστή η τακτική ορισμένων ισχυρών ερευνητικών ομάδων, οι οποίες διατηρώντας φιλικές σχέσεις με την εκάστοτε πολιτική ηγεσία, επιδιώκουν την απορρόφηση όλων των διαθέσιμων ερευνητικών χρηματοδοτήσεων και κυρίως τον αποκλεισμό των θεωρούμενων ως ανταγωνιστών από οποιαδήποτε εθνική χρηματοδότηση. Αυτό σε αγαστή αρμονία με την εθνική κατάρα της διχόνοιας «… να καεί το σπίτι του γείτονα» περιορίζει ακόμα περισσότερο τις δυνατότητες της ελληνικής έρευνας. Αντιθέτως, μια ευνομούμενη και ορθολογική ερευνητική πολιτική θα έπρεπε να επιδιώκει συνεργασίες ομοειδών ερευνητικών ομάδων με την απαίτηση της σύγκλισης προς τους εθνικούς στόχους και την αξιοποίηση των συνεργασιών για την υλοποίηση των εθνικών σχεδίων.

Αξιολόγηση, αξιοποίηση και εφαρμογή των ερευνητικών αποτελεσμάτων (;). Τέλος, η ελάχιστη έστω απαίτηση είναι να αξιολογηθούν οι εγχώριες ερευνητικές προσπάθειες, ώστε να αξιοποιηθούν τα επιτυχημένα ερευνητικά αποτελέσματα ενώ παράλληλα να μάθουμε από τα λάθη μας. Ας υλοποιηθούν επιτέλους (ή έστω ας ενισχυθούν προς περαιτέρω ανάπτυξη) εκείνα τα ερευνητικά αποτελέσματα, τα οποία χαρακτηρίζονται επιτυχημένα ή έστω ελπιδοφόρα. Ας προκύψουν έστω κάποια καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες στηριγμένα(ες) στις σκληρές ερευνητικές προσπάθειες των ερευνητών μας.

Αποτελεί αυτή η ευχή ένα κοινωνικό χρέος προς τους Έλληνες πολίτες, οι οποίοι στηρίζουν από το υστέρημά τους σε δύσκολους οικονομικούς καιρούς την ερευνητική προσπάθεια στη χώρα μας και περιμένουν από όλους εμάς αποτελέσματα που θα βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους, θα βοηθήσουν το περιβάλλον και την εθνική οικονομία.

Ας μη ξεχνάμε λοιπόν ότι η Έρευνα δεν είναι μια απλή χρηματοδότηση ορισμένων "ιδιόρρυθμων" επιστημόνων αλλά μια εθνική επένδυση υψηλού ρίσκου αλλά και υψηλής εντάσεως κεφαλαίου, που έχει σαν στόχο την ενίσχυση της εθνικής οικονομίας και την επίλυση προβλημάτων της ελληνικής κοινωνίας. Καιρός να ακολουθήσουμε τα παραδείγματα των ισχυρών ευρωπαϊκών οικονομιών και να επενδύσουμε με σοβαρότητα στην εγχώρια ερευνητική προσπάθεια!

Υπάρχει εξαιρετικό ερευνητικό δυναμικό στη χώρα μας και χιλιάδες νέοι ερευνητές που καταξιώνονται στο εξωτερικό. Είναι εντυπωσιακό αλλά και ταυτόχρονα θλιβερό ότι οι Έλληνες επιστήμονες διαπρέπουν πραγματικά σε όλες τις χώρες του πλανήτη μας όπου τηρούνται στοιχειώδεις κανόνες υλοποίησης ανταγωνιστικών ερευνητικών προγραμμάτων. Για τους λόγους αυτούς νομίζω ότι είναι εθνικό χρέος να δημιουργήσουμε το περιβάλλον και τις κατάλληλες συνθήκες για την παραμονή των νέων επιστημόνων-ερευνητών στη χώρα μας και την ενθάρρυνση επιστροφής των ξενιτεμένων παιδιών μας στην πατρίδα!

(Το κείμενο αυτό παρουσιάστηκε στη Γ.Σ. του ΕΛΙΔΕΚ (16-09-2019), καθώς και στην Εκδήλωση για τη βραδιά του Ερευνητή (27-09-2019) στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.)

 

Ετικέτες: 
Κ. Καλδέλλης

Σχόλια (2)

 
Observator
26 Νοε 2019 22:06

To πρόβλημα παραμένει στο ΕΛΙΔΕΚ. Πολύ μεγάλος χρόνος αναμονής σχεδόν 2 χρόνια.

 
Έρευνα στην Ελλάδα
26 Νοε 2019 22:52

Υστερούμε κατά πολύ σε σχέση με τις χώρες της ΕΕ. Πρέπει να αναμορφωθεί όλο το σύστημα των ΑΕΙ και των ερευνητικών ινστιτούτων.

Πρέπει να οργανωθούν 5 ή 6 ισχυρά περιφερειακά πανεπιστήμια (πχ. σε Πελοπόννησο (Παν. Πατρών), Κρήτη (Παν. Κρήτης), Θεσσαλία (Παν. Θεσσαλίας), Ήπειρο (Παν. Ιωαννίνων) και Θράκη (ΔΠΘ) ) και σε αυτά να δημιουργηθούν κέντρα ερευνών.

Αν παραμείνει το υφιστάμενο πλαίσιο, με τα δεκάδες τμήματα και τα εκατοντάδες εργαστήρια και διδακτορικά προγράμματα, δεν αξιοποιούνται μακροπρόθεσμα οι επενδύσεις σε βασική και εφαρμοσμένη έρευνα.

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.

e-epimorfosi.aegean