Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Ο συναισθηματικά «Νοήμων» Διευθυντής

Πώς μπορεί ένας Διευθυντής σχολείου να αξιοποιήσει αυτή τη νοητική διεργασία χρησιμοποιώντας τα συναισθήματα, ώστε να έχει πληρέστερη αντίληψη και καλύτερη διαχείριση των προβλημάτων στον χώρο του σχολείου;
Δημοσίευση: 29/01/2020
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

Εύη Ροδά , Εκπαιδευτικός, πτυχιούχος Νομικής ΑΠΘ, MSc στην Εκπαιδευτική Διοίκηση και Ηγεσία, Διοικητική Υπάλληλος Π.Ε. Οικον.- Διοικ. ΠΑ.ΜΑΚ.

Ο μεγάλος αριθμός διαφορετικών ατόμων που αποτελούν μέλη μιας σχολικής κοινότητας (εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς, βοηθητικό προσωπικό, μέλη Σχολικού Συμβουλίου, Σχολικής Επιτροπής, εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης κ.α.) καθώς και οι πολυποίκιλες ειδικότητες εξωτερικών συνεργατών (π.χ. Τράπεζες, λογιστές, προμηθευτές, τεχνικοί κ.α.) με τους οποίους καλείται ένας Διευθυντής σχολείου να συναλλάσσεται για τη διευθέτηση και ρύθμιση θεμάτων που αφορούν την ομαλή λειτουργία του σχολείου του, απαιτεί να διαθέτει, πέρα από ικανοποιητικό IQ, και ένα ευρύ φάσμα ικανοτήτων και δεξιοτήτων (προσωπικών, κοινωνικών και συναισθηματικών), ώστε να αντεπεξέρχεται επιτυχώς στους πολλαπλούς ρόλους που καλείται να επιτελέσει.

Παρότι καθοριστικά κριτήρια για την επιλογή στελεχών εκπαίδευσης αποτελούν τα τυπικά προσόντα των υποψηφίων (μεταπτυχιακές σπουδές, γλώσσες, ψηφιακές δεξιότητες, προϋπηρεσία κ.λπ), ωστόσο η γνωστική νοημοσύνη μόνη της, καθώς και οι διανοητικές ικανότητες, δυστυχώς δεν αποτελούν επαρκές εφόδιο ούτε ισχυρό προβλεπτικό παράγοντα για την καλή απόδοση του/της Διευθυντή/ντριας στον χώρο του σχολείου και στο πλαίσιο της σχολικής ζωής, με όλες τις ιδιαιτερότητες, τις δυσκολίες, τις αντιξοότητες και τα απρόβλεπτα συμβάντα της εκπαιδευτικής καθημερινότητας. Στη συνέντευξη επιλογής επίσης, ο διαθέσιμος χρόνος καθώς και τα μέσα που διαθέτει η επιτροπή είναι ελάχιστα και ανεπαρκή για τη διερεύνηση των συναισθηματικών δεξιοτήτων των υποψηφίων. Έτσι, αρκετά σχολεία στελεχώνονται με πολύ μορφωμένους Διευθυντές μεν, (ως προς τα τυπικά προσόντα),  πολύ «άκομψους & άχαρους» δε,  ως προς τις συναισθηματικές δεξιότητες.   

Σύμφωνα με τις έρευνες, oι άνθρωποι που έχουν υψηλό δείκτη νοημοσύνης (IQ -Intelligence Quotient) δεν έχουν απαραίτητα και την ικανότητα να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους ή να τα πηγαίνουν καλά με τους άλλους, ενώ αντίθετα τα άτομα που εξασκούν τη Συναισθηματική Νοημοσύνη έχουν τη μοναδική ικανότητα να επιτυγχάνουν σε καταστάσεις, στις οποίες άλλοι πασχίζουν να τα καταφέρουν.

Συνεπώς ο συναισθηματικός δείκτης νοημοσύνης του Διευθυντή (EQ -Emotional Quotient) επηρεάζει την ανταπόκρισή του στις συναισθηματικές διεγέρσεις και κατά συνέπεια παίζει έναν σημαντικό ρόλο στη διαδικασία της διαχείρισής τους μέσα στο σχολείο.

Εφόσον ο Διευθυντής του σχολείου (οποιασδήποτε βαθμίδας) αναγνωρίσει και κατανοήσει ότι τα συναισθήματα μεταφέρουν πολύτιμα μηνύματα  για το πότε μια κατάσταση είναι θετική ή αρνητική, μπορεί να αξιολογήσει την κατάσταση, να προσαρμόσει τη συμπεριφορά του ή τη διάθεσή του, να διαχειριστεί αποτελεσματικά τις σχέσεις με τα μέλη της σχολικής κοινότητας, να δράσει ανάλογα ή να πάρει αποφάσεις. Βέβαια, το πώς αισθάνεται κάθε άτομο τα συναισθήματα εξαρτάται από το πώς αντιλαμβάνεται την εμπειρία αυτή καθ’ εαυτή, και αντίστροφα, η αντίληψη της εμπειρίας του συναισθήματος εξαρτάται με τη σειρά της από μια προηγούμενη νοητική διεργασία (Austin, 2010).

Πώς μπορεί λοιπόν ένας Διευθυντής σχολείου να αξιοποιήσει αυτή τη νοητική διεργασία χρησιμοποιώντας τα συναισθήματα, ώστε να έχει πληρέστερη αντίληψη και καλύτερη διαχείριση των προβλημάτων στον χώρο του σχολείου;

A) Η ιεραρχική δόμηση του μοντέλου της συναισθηματικής νοημοσύνης των Mayer, Salovey, & Caruso (1998) ως ικανότητας του νου και ως ενός συνόλου συνδυασμένων ικανοτήτων, αρχίζει με την επίγνωση, αντίληψη, αναγνώριση, ταυτοποίηση και έκφραση του συναισθήματος που συντελούν στο να γίνει η  διάκριση ανάμεσα στις διαφορετικές καταστάσεις και να κριθεί αν είναι θετικές και «φιλόξενες» (hospitable situations) ή το αντίθετο. Ο Διευθυντής ή η Διευθύντρια πρέπει να μπορεί να κατανοεί τα υποκρυπτόμενα σημάδια μιας ενδεχόμενης άβολης  κατάστασης που αφορά στον εαυτό του, στους συνεργάτες του ή στους μαθητές  και να αναγνωρίζει ότι κάτι δεν πάει καλά στο σχολείο,  από τα μηνύματα που μεταφέρουν τα συναισθήματα, τα δικά του και των άλλων.

B) Ύστερα από την αναγνώριση, πρέπει να γίνει η κατάλληλη χρήση του συναισθήματος, που θα επηρεάσει και θα επεκτείνει τη σκέψη του. Εδώ συμπεριλαμβάνεται και η αλλαγή του συναισθήματος με σκοπό την αλλαγή κατεύθυνσης των γνωστικών διεργασιών για αναζήτηση νέων προοπτικών ή διαφορετικού τρόπου επίλυσης προβλήματος ή ανάπτυξη δημιουργικότητας. Για παράδειγμα ένα φευγαλέο αίσθημα ανησυχίας πρέπει αμέσως να ενεργοποιεί την εστίαση της προσοχής του σε πιθανό πρόβλημα που αναδύεται και που μπορεί να αφορά αυτόν ή την ομάδα του. Ο «νοήμων» συναισθηματικά Διευθυντής αξιοποιεί το μήνυμα και αναπτύσσει εναλλακτικά συναισθήματα προκειμένου να αναπτύξει νέους, διαφορετικούς και πιο δημιουργικούς τρόπους αντιμετώπισης της προβληματικής κατάστασης.

Γ) Ακολουθεί το τρίτο στάδιο του μοντέλου, όπου πρέπει να γίνει η κατανόηση των πληροφοριών που μεταφέρει το συναίσθημα, δηλαδή τι είναι αυτό που το προκάλεσε, ποια είναι η αιτία του και πώς μπορεί να αλλάξει ή να μεταβληθεί. Πρέπει δηλαδή να είναι ικανός να προσδιορίσει ότι η πιθανή αλλαγή της διάθεσης ή η αίσθηση  ανησυχίας των ανθρώπων στον χώρο εργασίας του μπορεί να μην οφείλεται απλώς σε έναν εξωτερικό και ανούσιο παράγοντα αλλά σε κάτι πιο βαθύ και σοβαρό, που πιθανόν δεν γίνεται αντιληπτό με την πρώτη ματιά.

Δ) Ακριβώς επειδή τα συναισθήματα μεταφέρουν πολύτιμες πληροφορίες, ο Διευθυντής πρέπει να παραμένει ανοιχτός σε αυτά, να τα ενσωματώνει στην ομάδα του και στην εργασιακή διαδικασία,  να επιτρέπει  να επιδράσουν και να αποκαλύψουν την πραγματική κατάσταση, οποιαδήποτε κι αν είναι αυτή, και να μην επιλέγει την εύκολη και βολική επιλογή να τα αγνοήσει. Η εστίαση της προσοχής του στο συναίσθημα δεν τον κάνει αδύναμο ή τρωτό, αντίθετα, η εστίαση στο συναίσθημα επιτρέπει στον Διευθυντή να αντιμετωπίσει και να διαχειριστεί πιο αποτελεσματικά και επιτυχημένα τις αλλαγές, τις διαφωνίες, τους διαπληκτισμούς και γενικά την επίλυση προβλημάτων στον εργασιακό χώρο.

Αυτή η ενσωμάτωση του συναισθήματος στον τρόπο διοίκησης  δεν αποτελεί ένα παθητικό εργαλείο για τον/την Διευθυντή/ντρια αλλά μια δυναμική θετική λειτουργία με πολλά οφέλη για τον/την ίδιο/α και όλα τα άτομα που αλληλεπιδρά.  Από αυτήν την οπτική, η συναισθηματική νοημοσύνη τοποθετείται κάτω από την ομπρέλα της Θετικής Ψυχολογίας και μπορεί να παράγει θετικά αποτελέσματα στη σχολική ζωή, την εκπαιδευτική κοινότητα και την ευρύτερη τοπική κοινωνία.

Ωστόσο δεν πρέπει να αγνοηθεί ότι υπάρχει και η σκοτεινή πλευρά της συναισθηματικής νοημοσύνης (Furnham & Rosen, 2016), ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται από άτομα που έχουν την τάση να χειραγωγούν και να ελέγχουν τους άλλους με «συναισθηματική  εξυπνάδα και πονηριά» , και με πρακτικές «μακιαβελισμού» , και πιθανότατα να γίνεται αρνητική χρήση της ικανότητας, με στόχο τα ατομικά οφέλη. Η αρνητική αυτή πλευρά της συναισθηματικής νοημοσύνης  είναι ένα θέμα που έχει και φιλοσοφικές διαστάσεις. Σύμφωνα με τον Carr (2000), «η αξία της συναισθηματικής νοημοσύνης εξαρτάται από τους ηθικούς σκοπούς τους οποίους εξυπηρετεί». Αυτή η διάσταση της χρήσης της συναισθηματικής νοημοσύνης έχει ελάχιστα διερευνηθεί και αλίμονο αν αφορά ή αγγίζει ουδόλως και σε κανένα επίπεδο τον ευαίσθητο χώρο της Εκπαίδευσης.  

Πηγές:

Austin, E. et al. (2007)
https://psycnet.apa.org/record/2007-05228-016

Beltman, S., Mansfield, C. & Price, A. (2011)
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1747938X11000297

Carr, E. (2000)
https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/109830070000200404?journalC...

Caruso, P. & Salovey, D. (2004)
http://ei.yale.edu/publication/emotional-intelligence-theory-findings-im...

Day, D. (2014)
https://books.google.gr/books?hl=el&lr=&id=lDiTAwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq...

Furnam, A., Rosen, A. (2016)
https://www.semanticscholar.org/paper/The-Dark-Side-of-Emotional-Intelli...

Maulding, W., Peters, G., Roberts, J., Leonard, E. & Sparkman, L. (2012)
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jls.20240

Mayer, J.D., Salovey, P. & Caruso, D. (2000)
https://psycnet.apa.org/record/2000-07612-018

Pizarro, D. A., & Salovey, P. (2002)
https://psycnet.apa.org/record/2002-17014-012

Schneider, T., Lyons, J. and Khazon, S. (2013)
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0191886913007460?...

Sternberg, R. 1996
http://www.robertjsternberg.com/investment-theory-of-creativity

Ετικέτες: 
Εύη Ροδά

Σχόλια (4)

 
Δρ.Στέλιος Καραγιάννης,ΣΕΕ ΠΕ 83@Στο συναίσθημα αποτύχαμε?
29 Ιαν 2020 14:21

Σημαντικό επιστημονικό άρθρο με προσπέλαση της πιο σύγχρονης βιβλιογραφίας.Σ' αυτό το πεδίο,που ασφαλώς υστερούμε,καλό θα ήταν να ανοιχτεί ένας διάλογος με κατάθεση χρήσιμων απόψεων όπως η ανωτέρω.Βέβαια η κ.Ροδά καταλήγει,όπως φαίνεται στο απόσπασμα που παρατίθεται πιο κάτω, ότι δεν είναι εύκολο, σε μια συνέντευξη ενώπιον ενός συμβουλίου επιλογής ,να ανιχνευθεί η συναισθηματική νοημοσύνη ενός υποψηφίου διευθυντή με αποτέλεσμα να εκλέγονται και ¨"άκομψοι" και "άχαροι¨διευθυντές ήτοι στελέχη χωρίς ενσυναίσθηση!Ο ζήλος, η θέρμη,η ενσυναίσθηση και η εντιμότητα ενός υποψηφίου δεν αποτιμούνται εύκολα,ωστόσο η άλω που συνοδεύει ένα πρόσωπο,φωτεινή ή σκοτεινή, μπορεί να διαπιστωθεί από ένα έμπειρο συμβούλιο επιλογής...Τη στιγμή που τα τυπικά προσόντα,η διανοητική νοημοσύνη,η εμπειρία,κλπ.περιγράφονται σε ένα βιογραφικό,και αποτιμούνται και μοριοδοτούνται με μεγάλα ποσοστά,μένει ένα μικρό ποσοστό στη συνέντευξη,όπου μέσα σ' αυτό θα μπορούσε να ενταχθεί και η αξιολόγηση της συναισθηματικής νοημοσύνης του υποψηφίου.Στις αξιολογήσεις των υποψηφίων στελεχών των αμερικανικών πολυεθνικών, εμπεριέχονται και τέτοιοι δείκτες, μόνο που στο ζήτημα της "πρόσθετης αξίας" που προκύπτει από τον τρόπο της συναισθηματικής στάσης και δράσης ενός στελέχους σε καθημερινές καταστάσεις επίλυσης κρίσεων και προβλημάτων,προέχει πάντα η διανοητική νοημοσύνη(ΙQ) και το συμφέρον της εταιρείας!Στο ελληνικό δημόσιο είμαστε πολύ μακριά από τέτοιες αξιολογήσεις,οι διαδικασίες επιλογής των στελεχών γίνονται περισσότερο με μετρήσιμα στοιχεία και αυτή η περιβόητη ¨"σκιαγράφηση της εικόνας του υποψηφίου" δεν χρησιμεύει παρά για ελεγχούν μόνο κάποιες καραμπινάτες αποκλίσεις..Ακόμα και διαταραγμένα άτομα ,όπως ξέρουμε, έχουν εκλεγεί με το βιογραφικό τους σε θέσεις διευθυντών αφού αυτό είχε αυγατιστεί πριν εκδηλωθεί η όποια διαταραχή τους.Ωστό αυτού του είδους τα επιστημονικά άρθρα είναι πάρα πολύ σημαντικά γιατί αναφέρονται σε ένα άγνωστο για πολλούς π πεδίο στο οποίο το αναισθητικό,ψυχρά υπολογιστικό και γραφειοκρατικό σύστημά μαςδεν έχει ακόμα εισέλθει.. Έχω καιρό να διαβάσω ένα τόσο τεκμηριωμένο επιστημονικά άρθρο..

[Στη συνέντευξη επιλογής επίσης, ο διαθέσιμος χρόνος καθώς και τα μέσα που διαθέτει η επιτροπή είναι ελάχιστα και ανεπαρκή για τη διερεύνηση των συναισθηματικών δεξιοτήτων των υποψηφίων. Έτσι, αρκετά σχολεία στελεχώνονται με πολύ μορφωμένους Διευθυντές μεν, (ως προς τα τυπικά προσόντα), πολύ «άκομψους & άχαρους» δε, ως προς τις συναισθηματικές δεξιότητες.]

 
ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΙΝ.
29 Ιαν 2020 15:56

Καλή η προσέγγιση.
Ο Διευθυντής ενός εκπαιδευτικού συστήματος - διότι τέτοιο είναι το οποιοδήποτε σχολείο - το διευθύνει σε συνεργασία με τον σύλλογο διδασκόντων και σε συνέργεια με τον σύλλογο των γονέων. Το διοικεί δε σε σχέση με το υφιστάμενο διοικητικό πλαίσιο και τα οργανογράμματα. Επομένως ένα εκπαιδευτικό σύστημα διευθύνεται και διοικείται από έναν διευθυντή. Η πρώτη ενέργεια εμπεριέχει ψυχοδυναμικές και κοινωνιοδυναμικές σχέσεις, άρα εδώ υπεισέρχεται ο συναισθηματικός παράγοντας αυτού που αποκαλούμε νοημοσύνη.
Η νοημοσύνη ως όρος είναι αόριστος
Σήμερα όμως είμαστε σε σημείο που μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ως σύνολο - και όχι ως άθροισμα - εμπεριέχει και συναισθηματικά αλληλεπιδρόντα στοιχεία. ΠΡΟΣΟΧΗ, όμως ! Όχι μόνον αυτά, αλλά και αυτά.
Γ. Σ. Τσιν.
Δάσκαλος

 
Σ.Κ.@ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΙΝ
29 Ιαν 2020 19:39

Δάσκαλε έλα να διδάξεις στη δευτεροβάθμια!

 
Αμπράζη Ζωή
01 Φεβ 2020 11:05

Κάποιες διαπιστώσεις από την μελέτη του ενδιαφέροντος άρθρου. Καλό θα ήταν να γίνεται διάκριση του πεδίου της μελέτης των διαταραχών προσωπικότητας με την συναισθηματική νοημοσύνη. Για αυτό και θα επισημάνω πιθανά λάθη στις αναφορές :(Austin, 2010) υπάρχει ως παραπομπή αλλά στις βιβλιογραφικές πηγές γίνεται αναφορά σε άλλο άρθρο Austin, E. J., Farrelly, D., Black, C., & Moore, H. (2007), το οποίο αφορά μελέτη για την σκοτεινή πλευρά της συναισθηματικής νοημοσύνης, δηλαδή την ικανότητα χειραγώγησης. Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναφέρονται οι Furnham & Rosen, 2016 (εργαλείο ανίχνευσης διαταραχών προσωπικότητας), ωστόσο αν δει κανείς τα συμπεράσματα από το άρθρο με τον τίτλο Emotional intelligence, Machiavellianism and emotional manipulation: Does EI have a dark side?, θα διαπιστώσει ότι στα συμπεράσματα υπάρχει αρνητική συσχέτιση με υψηλή νοημοσύνη και πρακτικές Mach (Using the results to examine whether Mach could be a candidate for dark side EI suggests that it is not, given the patterning of EI/Mach correlations. From Study 1, the strongest negative subscale correlation was with interpersonal EI, showing that high Machs tend to report poor interpersonal abilities, consistent with previous findings on Mach/empathy associations.)

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.

e-epimorfosi.aegean