Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Εξ αποστάσεως εκπαίδευση: προκλήσεις, ερωτήματα και προοπτικές

Τι θα συμβεί όταν με το καλό επιστρέψουμε στις «κανονικές τάξεις»; Τι θα μείνει από όλη αυτή την εμπειρία; Πόσο υπάρχει η βούληση, η πολιτική από την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, η συλλογική από τους συλλόγους των εκπαιδευτικών αλλά κ
Δημοσίευση: 20/04/2020
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

Δρ. Μαρία Ζωγραφάκη
Συντονίστρια Εκπαιδευτικού Έργου Φιλολόγων, Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης
Μέλος της Ομάδας Υποστήριξης για την Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση της ΔΔΕ Έβρου

Τις τελευταίες εβδομάδες, μετά το κλείσιμο των σχολείων στις 10 Μαρτίου 2020 και το αρχικό μούδιασμα όλων των εμπλεκομένων, εξελίχτηκε στα σχολεία της Ελλάδας μια πολύ ενδιαφέρουσα κατάσταση. Από τη στιγμή που άρχισε να γίνεται φανερό πως το κλείσιμο των σχολείων επρόκειτο να κρατήσει για σημαντικό χρονικό διάστημα άρχισε ένας πραγματικός αγώνας δρόμου από τα σχολεία και τους εκπαιδευτικούς για να βρούνε λύσεις που θα επιχειρούν να αποκαταστήσουν την επαφή με τα παιδιά, καθώς και κάποιου είδους μαθησιακή διαδικασία. Το τοπίο ήταν πρωτόγνωρο και οι καταστάσεις δύσκολες. Σχολεία με εκπαιδευτικούς μεγάλης ηλικίας, σε μεγάλο βαθμό χωρίς ουσιαστική επιμόρφωση, συχνά χωρίς εξοικείωση με τη σύγχρονη τεχνολογία, βρέθηκαν μπροστά σε νέα δεδομένα και δεν σήκωσαν τα χέρια, αλλά έκαναν ουσιαστική προσπάθεια να απαντήσουν σε αυτή την πρόκληση.

Από την πρώτη στιγμή έγινε σαφές για τους περισσότερους και τις περισσότερες εκπαιδευτικούς ότι πρέπει «κάτι να κάνουν για τα παιδιά τους». Μέσα στη γενική υπερπροσπάθεια αυτής της κρίσης, όπου στην πρώτη γραμμή βρέθηκαν οι άνθρωποι της υγείας, των σούπερ μάρκετ, των delivery, ένιωσαν πολλοί και πολλές ότι πρέπει αλλά και θέλουν να συνεισφέρουν κι ότι ο δικός τους τρόπος να συνεισφέρουν είναι να δημιουργήσουν μια νέα επικοινωνία με τους μαθητές και τις μαθήτριές τους. Κι όσο μεγάλωνε το άγχος τους το προσωπικό για τη νέα κατάσταση και τις απειλές της, άλλο τόσο μεγάλωνε το άγχος για «τα παιδιά τους», πώς το βιώνουν, πώς είναι εγκλωβισμένα, τι κάνουν. Κι άρχισαν τότε «νέες λέξεις» να κυριαρχούν στο λεξιλόγιό τους, «σύγχρονη και ασύγχρονη εκπαίδευση, πλατφόρμες, ηλεκτρονικές τάξεις και Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο». Κι άρχισαν άνθρωποι να ξενυχτούν τα βράδια, περιμένοντας να καταφέρουν να ανεβάσουν ηλεκτρονικά μαθήματα για «τα παιδιά τους» και να ανταλλάσσουν συνεχείς πληροφορίες συχνά με αγωνία, άλλοτε με θυμό, αλλά κυρίως με ελπίδα να τα καταφέρουν.

Είναι χαρακτηριστικό πως κλειστή ομάδα που δημιουργήθηκε σε γνωστό μέσο κοινωνικής δικτύωσης  κατακλύστηκε σύντομα από χιλιάδες μέλη, ενώ λειτούργησε βοηθητικά και υποστηρικτικά σε εκατοντάδες μέλη που μοιράζονταν συνεχείς ερωτήσεις, οδηγίες, αλλά και αγωνίες, απογοητεύσεις. Μέσα σε δέκα μέρες, εκπαιδευτικοί που δίσταζαν στην αρχή ακόμα και την ασύγχρονη διδασκαλία και αρκούνταν σε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα προς τους μαθητές τους κατάφεραν να ξεπεράσουν το άγχος και να «εκτεθούν» στην πλατφόρμα, επιχειρώντας τη σύγχρονη διδασκαλία. Μέσα σε δέκα μέρες, μετά τις μεγάλες απογοητεύσεις αλλά και τις μεγάλες προσπάθειες όλων, συμπεριλαμβανομένων των υπευθύνων του ΠΣΔ, που υπερέβησαν εαυτούς για να καταφέρει να ανταποκριθεί το δίκτυο στα νέα δεδομένα, με τις τιτάνιες συχνά προσπάθειες διευθυντών και διευθυντριών των σχολείων, με τα «σηκωμένα μανίκια» των εκπαιδευτικών της πληροφορικής και όλων των ομάδων υποστήριξης στα σχολεία, άρχισαν οι κόποι να αποδίδουν καρπούς, άρχισαν οι επικοινωνίες με «τα παιδιά τους» και εκεί όλα άλλαξαν. Άρχισαν τα παιδιά να τους στέλνουν μηνύματα, συχνά από ένα μικρό, παλιό οικογενειακό κινητό και να λένε  το, σχεδόν αδύνατο μέχρι πριν λίγες μέρες, ότι δηλαδή τους λείπει το σχολείο, άρχισαν να απαντάνε σε μηνύματα και εργασίες, άκουσαν ξανά τις φωνές των παιδιών τους στη σύγχρονη διδασκαλία, συγκινήθηκαν και συνειδητοποίησαν πως αξίζει τον κόπο. Δεν μειώθηκε η αγωνία τους για εκείνα τα άλλα παιδιά που αδυνατούσαν να συμμετάσχουν, αφού δεν διέθεταν ούτε καν τα στοιχειώδη, υπογραμμίζοντας για μια ακόμη φορά την καταλυτική σημασία των κοινωνικών ανισοτήτων.  Ξαφνιάστηκαν ωστόσο ευχάριστα όταν άρχισαν παράλληλα να ακούγονται και να ανταποκρίνονται παιδιά αθόρυβα μέχρι τότε στις τάξεις, παιδιά σχεδόν αόρατα μέσα στο θόρυβο της μέχρι τότε διδασκαλίας, να αναδεικνύονται με δυο λόγια νέες σχέσεις και νέες ποιότητες.

Τι συνέβη λοιπόν; Πώς κατάφεραν σε δέκα μέρες οι συχνά χωρίς επιμόρφωση εκπαιδευτικοί να ανταποκριθούν σε τέτοιο βαθμό στα νέα δεδομένα; Ήταν απλώς η κινητοποίηση από το Υπουργείο που πραγματικά «έτρεξε» όσο μπορούσε, με συνεχείς οδηγίες που συχνά «έλυναν τα χέρια» των εκπαιδευτικών, προτάσσοντας την ευελιξία και προτείνοντας την αξιοποίηση όλων των δυνατών μέσων; Ήταν οι διευθυντές των σχολείων που πραγματικά σήκωσαν το μεγάλο βάρος; Ήταν οι σύλλογοι εκπαιδευτικών που απέκτησαν ξανά μεγάλο κύρος και που συνεδρίαζαν διαδικτυακά τα βράδια, τις παραμονές της 25ης Μαρτίου, τα σαββατοκύριακα; Ήταν οι Συντονιστές Εκπαιδευτικού Έργου, όλων των βαθμίδων, που προσπαθούσαν να στηρίξουν την προσπάθεια και κυρίως να παρακινήσουν τα σχολεία και να τα ωθήσουν να «πάρουν το ρίσκο»;

Είναι σαφές πως πρόκειται προφανώς για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, ένας συνδυασμός όλων αυτών. Αλλά ήταν κυρίως ότι ξαφνικά υπήρχε ένα ουσιαστικό κίνητρο. Όσα είχαν μάθει, για παράδειγμα, κάποιοι λίγοι -προνομιούχοι και τυχεροί, αφού επιλέγονται ακόμη μέσω κλήρωσης!-  εκπαιδευτικοί στην επιμόρφωση του Β΄ επιπέδου για τη χρήση των τεχνολογιών στην εκπαίδευση μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και να λύσουν μια πραγματική ανάγκη. Ήταν όπως συμβαίνει σε ένα θέμα γραπτής δοκιμασίας: όταν αυτό που ζητάμε από τα παιδιά τούς κάνει νόημα πραγματικό, ανταποκρίνονται εντελώς διαφορετικά και παραδίδουν κείμενα αυθεντικά και ενδιαφέροντα. Ξαφνικά υπήρχε μια πραγματική ανάγκη, ένα πραγματικό αίτημα που έπρεπε να λυθεί και έπρεπε να βρεθούν άμεσα οι τρόποι. Δεν υπήρχε καν περιθώριο για γκρίνια, έπρεπε όλα να γίνουν άμεσα. Κι ας μην μπορούσαν στην αρχή να ανταποκριθούν τα συστήματα, έπαιρνε ο ένας δύναμη από τον άλλο και προχωρούσαν και πείσμωναν. Έτσι καταφέραμε τελικά να φτάσουμε σε πολύ μεγάλους αριθμούς συμμετεχόντων μαθητών και μαθητριών, καθώς και εκπαιδευτικών, στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Συμμετείχαν όλοι/ες; Είναι προφανές πως όχι, δεν συμμετείχαν όλοι ούτε ξαφνικά έγιναν όλοι οι σύλλογοι διδασκόντων «παράδεισος» δημοκρατίας και ενεργητικής συμμετοχής. Όμως η εικόνα του/της εκπαιδευτικού που αγωνιά πραγματικά για τα παιδιά και πασχίζει να βρει λύσεις, μερικές φορές ακόμη και μοναχικά, χωρίς τη στήριξη του σχολείου της, υπήρξε, υποστηρίζω πως έγινε κυρίαρχη και αξίζει να αναδειχτεί.

Στην συγκεκριμένη συγκυρία λοιπόν  «ανακαλύφθηκαν» ξανά νέα εργαλεία και κυρίως μοιράστηκαν από τον ένα στον άλλο, κυριάρχησε η κουλτούρα της συνεργασίας, της ανταλλαγής, της αλληλοϋποστήριξης. Αξίζει να αναφερθεί στο σημείο αυτό το εξής: σε διαδικτυακά σεμινάρια που διοργανώθηκαν από την υπογράφουσα και στα οποία ήταν ελεύθερη η εγγραφή και η συμμετοχή διπλασιάστηκαν μέσα σε μια εβδομάδα οι εκπαιδευτικοί-φιλόλογοι που συμμετείχαν και στους τρεις νομούς της περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης όπου έχω την επιστημονική ευθύνη. Η αθρόα αυτή συμμετοχή ανέδειξε με εύγλωττο τρόπο την ανάγκη των εκπαιδευτικών να υποστηριχθούν, αλλά και να ανταλλάξουν ιδέες για το πώς μπορούν να ανταποκριθούν στα νέα δεδομένα.

Θα πρέπει επίσης να συνυπολογίσουμε ότι ενώ την πρώτη εβδομάδα τα σεμινάρια είχαν τη μορφή κυρίως υποστήριξης των εκπαιδευτικών ως προς τους παιδαγωγικούς στόχους της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης και τους βασικούς κανόνες λειτουργίας της, στη συνέχεια προέκυψαν ουσιαστικά ερωτήματα που είχαν να κάνουν με τα εξής: πώς επιλέγουμε και κυρίως πώς αναπροσαρμόζουμε τα υλικά που υπάρχουν σε αφθονία έτσι ώστε να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης εν καιρώ καραντίνας; Όλα αυτά τα εξαιρετικά υλικά, από τα εκπαιδευτικά σενάρια του «Πρωτέα» και του «Αισώπου» έως και το «Φωτόδεντρο», την «Πολύτροπη Γλώσσα» και τον «Ελληνικό Πολιτισμό» δεν είχαν σχεδιαστεί για τέτοια συνθήκη, άρα θα έπρεπε να αναπροσαρμοστούν για να καταφέρουν να ανταποκριθούν στα νέα δεδομένα. Προέκυψαν εντέλει ουσιαστικά παιδαγωγικά ερωτήματα, κάποια από τα  οποία θέτει πολύ εύστοχα ο Δ. Κουτσογιάννης στο σχετικό άρθρο του.

Θα επιχειρήσω εδώ να θέσω πολύ επιγραμματικά, για λόγους οικονομίας, κάποια από αυτά. Μπορεί να συνεχίζεται η μετωπική διδασκαλία σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα; Μπορεί ο/η εκπαιδευτικός να διδάσκει, αγνοώντας τις ανάγκες των παιδιών; Μπορεί να μην επιχειρεί να δημιουργήσει ευφάνταστα υλικά, ικανά να προκαλέσουν το ενδιαφέρον μαθητών και μαθητριών; Μπορεί με το νέο αυτό μέσο, που φαντάζει πρωτοποριακό σε ένα σχολικό σύστημα όπου ισχύουν οι απαγορεύσεις σε όλα τα κινητά και τα ηλεκτρονικά μέσα, να συνεχίσει να γίνεται ένα μάθημα που δεν εμπλέκει ενεργά τα παιδιά και δεν τους δημιουργεί διάθεση πραγματικής έρευνας;

Σε κάποια από αυτά τα ερωτήματα επιχειρήσαμε να «απαντήσουμε» ως εξής: καλέσαμε στις διαδικτυακές μας συναντήσεις, αξιοποιώντας έτσι στην πράξη τις φοβερές δυνατότητες που παρείχαν οι διαδικτυακές πλατφόρμες, εκπαιδευτικούς από την περιφέρειά μας, αλλά και από άλλες περιοχές της Ελλάδας, που είχαν ένα βασικό χαρακτηριστικό: την παραγωγή υλικού που θεωρούμε ότι απαντάει ακριβώς σε αυτές τις ανάγκες και σε αυτά τα ερωτήματα. Οι εκπαιδευτικοί αυτοί  παρουσίαζαν τα εξαιρετικά υλικά τους, τα μοιράζονταν με τις/τους εκπαιδευτικούς της περιφέρειάς μας, αλλά επίσης συνομιλούσαν μεταξύ τους και με τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς. Πάνω στη μια ιδέα που παρουσιαζόταν τη μία ημέρα, εξελισσόταν το σενάριο του άλλου εκπαιδευτικού την επόμενη.

Δημιουργήθηκε έτσι μια πολύ ενδιαφέρουσα συνθήκη σε πολλά επίπεδα. Καταρχάς πολλοί/ές εκπαιδευτικοί της περιφέρειάς μας πήραν ιδέες και άρχισαν να αναπροσαρμόζουν υλικά, κάποια από τα οποία μοιράζονται μαζί μου με ηλεκτρονική επικοινωνία ή μέσω κλειστής ομάδας σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Επίσης αναδείχθηκε ξεκάθαρα ότι μια βασική αρετή όλων αυτών των υλικών ήταν η ευελιξία τους, καθώς θα έπρεπε να απαντήσουν στις συγκεκριμένες ανάγκες, των συγκεκριμένων μαθητών και μαθητριών, στο συγκεκριμένο πλαίσιο, οπότε προωθούσαν στην πράξη την αυτενέργεια των εκπαιδευτικών, που δεν θα έπρεπε να πάρουν αυτούσια τα υλικά, αλλά να τα μετασχηματίσουν, αναλογιζόμενοι σε ποιους/ποιες απευθύνονται, άρα αναλογιζόμενοι το πλαίσιο και αξιοποιώντας ουσιαστικές λειτουργίες αναστοχασμού. Η αυτενέργεια αυτή αναμένουμε να παρακινήσει, με ανάλογες δραστηριότητες, την αυτενέργεια και των παιδιών. Δημιουργείται έτσι μια νέα ενδιαφέρουσα εκπαιδευτική συνθήκη: εκπαιδευτικοί που δεν πιέζονται από την περιβόητη «ύλη» και που καλούνται να αναστοχαστούν το πλαίσιο και να προτείνουν κατάλληλες απαντήσεις σε αυτό. Εκπαιδευτικοί που συνδημιουργούν, μοιράζονται, εξελίσσουν υλικά. Που επιχειρούν εντέλει να απαντήσουν στις ανάγκες των «παιδιών τους».

Όλη αυτή συνθήκη δημιουργεί νέα δεδομένα και νέα ερωτήματα. Τι θα συμβεί όταν με το καλό επιστρέψουμε στις «κανονικές τάξεις»; Τι θα μείνει από όλη αυτή την εμπειρία; Πόσο υπάρχει η βούληση, η πολιτική από την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, η συλλογική από τους συλλόγους των εκπαιδευτικών αλλά και η ατομική για τον καθένα και την καθεμιά μας να αξιοποιηθεί αυτή η εμπειρία; Πόσο θα μπορούσε αυτή η μαζική αξιοποίηση των ηλεκτρονικών μέσων να χρησιμοποιηθεί  σε ενίσχυση και τόνωση της ανακαλυπτικής μάθησης των παιδιών; Πόσο θα μπορούσε να κινήσει τα σχολεία μας σε διαδικασίες αληθινής εμπλοκής των μαθητών και μαθητριών και δημιουργίας καταστάσεων κοντινών στους ηλεκτρονικά προχωρημένους μαθητές μας, όπου θα επιθυμούσαν πραγματικά να αφήσουν το προσωπικό τους αποτύπωμα; Ή και σε ακόμα πιο απλά ζητήματα: θα μπορούσε να ενισχυθεί η χρησιμοποίηση των ηλεκτρονικών μέσων στις τάξεις, με τροποποίηση της υπάρχουσας νομοθεσίας; Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η πολύτιμη γνώση από τη λειτουργία της πλατφόρμας σε σταθερές τακτικές επιμορφώσεις εκπαιδευτικών της περιφέρειας ή και σε τηλεδιασκέψεις με διευθυντές των σχολείων παιδαγωγικής ευθύνης των Συντονιστών Εκπαίδευσης;

Οι ερωτήσεις μπορούν να συνεχιστούν για πολύ. Αυτό που έχει σημασία, στην παρούσα συνθήκη όμως, είναι να αρχίσουν να τίθενται τα ερωτήματα και να ξεκινήσει μια ουσιαστική δημιουργική συζήτηση. Νομίζω πως αξίζει τον κόπο να γίνει και να αναδειχθεί ότι ένα μεγάλο κομμάτι αυτής της εμπειρίας μπορεί να αξιοποιηθεί παιδαγωγικά, δημιουργώντας τις συνθήκες για ουσιαστικές αλλαγές και δράσεις στα σχολεία μετά την παρούσα κρίση. 

Σχόλια (3)

 
foros1
21 Απρ 2020 12:30

@εκπαιδευτικος,
είναι δικαίωμα του καθενός να γίνει πειραματόζωο ο ίδιος ή το παιδί του.
Ο ιός αυτός δεν είναι μια απλή γρίπη, είναι μια λαίλαπα που θα μας απασχολήσει για μήνες μέχρι να βρεθεί εμβόλιο.
Το υπόλοιπο δημόσιο με την εκ περιτροπής εργασία και σε συνδυασμό με την εξ αποστάσεως, θα βρει τον βηματισμό του.
Το πρόβλημα είναι η εκπαίδευση. Ας ληξουμε την φετινή χρονιά και ας προετοιμαστούμε όσο είναι ακόμη νωρίς για το χειρότερο σενάριο που αφορά την επόμενη.

 
εκπ/κός
20 Απρ 2020 22:58

Η κανονικοτητα θα αρχισει μετα την Πρωτομαγια.Θα αρχισουν τα καναλια ότι ειναι μια διαφορετικη πρωτομαγια,που θα μας κανει υπευθυνους, που θα μαζεψουμε λουλουδια απο τισ βεραντες και ολοι θα πουνε ποσο καλοι ειναι οι ελληνες που πειθαρχουνε και που στερουνται τους γονεις και τα παιδια τους αδιαμαρτυρητα, παλι οι δημοσιογραφοι θα λενε τι να μαγειρεψουμε και να βγουμε στα μπαλκονια να χειροκροτουμε το μαη που ερχεται .....
Μητσοτακη θελαμε, καλα μας κανει.....το δις εξαμαρτειν...

 
εκπ/κός
20 Απρ 2020 16:47

Μαλλον θα πρεπει να γινει νεα καμπανια με θεμα πώς θα βγουμε απο το σπιτι. Δεν ειναι δυσκολο να τους πεισεις , αν τουσ πεις οτι τα 800 αρια τελειωσαν και οτι αν δεν δουλεψουν για να πληρωσουν το στεγαστικο τους θα χασουν οριστικα το σπιτι τους τοτε θα πανε τρεχοντας, και φοβος θα χαθει οριστικα.
Παρτε πρωτα τα επιδοματα και μετα θα πανε μονοι τους ,δεν ειναι δυσκολο.,όσο για τους γονεις που λενε οτι τα παιδια τους δε θα τα στειλουν στο σχολειο, μαλλον δεν ειναι γονεις αλλα κατι αλλο ...Σκεφτειτε, μην τα λεω ολα εγω...Τα παιδια κλεισμένα στα διαμερισματα ,πως αντεχουν, η μηπως ολοι εχουν playrooms ή αυλες με γηπεδο. Μη μας τρελλανετε....

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.