Placeholder

ΕΠΙΚΑΙΡΗ ΑΠΟΨΗ

Αδήριτη ανάγκη η παρουσία Παιδοψυχίατρου στα ΚΕ (ΔΑ)ΣΥ

Δημοσίευση: 10/07/2021
Σχολείο
Alt Text: 
Σχολείο
Title Text: 
Σχολείο
ΡΕΠΟΡΤΑΖ ESOS

Ατταλιώτου Κυριακή
ΣΕΕ Ειδικης Αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης 5ου ΠΕΚΕΣ Αττικής
(π. Σχολική Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης)  

1.ΤΟ ΙΣΧΥΟΝ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Το 2018, με το N. 4547, ιδρύθηκαν δύο νέες δομές υποστήριξης του εκπαιδευτικού έργου της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης: τα  Περιφερειακά Κέντρα Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού (ΠΕΚΕΣ) και  τα Κέντρα Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης Υποστήριξης (ΚΕΣΥ). Λίγους μήνες αργότερα ψηφίστηκαν και εξεδόθησαν σε ΦΕΚ και οι  σχετικές υπουργικές αποφάσεις που περιελάμβαναν  τους κανονισμούς λειτουργίας των νέων δομών, αντίστοιχα ( Υ.Α. 158733/ΓΔ4, Υ.Α. 211076/ΓΔ4, Υ.Α. 77877/Δ7).  Με το νέο θεσμικό πλαίσιο ο θεσμός των Σχολικών Συμβούλων αντικαταστάθηκε από τον θεσμό των Συντονιστών Εκπαιδευτικού Έργου (ΣΕΕ). Επιπρόσθετα,  συστάθηκε και  ένα σύνθετο πλέγμα επικοινωνιών και συνεργασιών ανάμεσα στα νέα όργανα και τους θεσμούς,  με παρουσία σχημάτων που θα ασκούσαν παιδαγωγική και επιστημονική εποπτεία, όπως η Τριμελής Επιτροπή Παρακολούθησης (ΤΕΠ) των ΠΕΚΕΣ, υπεύθυνη για την παιδαγωγική και επιστημονική εποπτεία των ΚΕΣΥ της περιοχής ευθύνης του κάθε ΠΕΚΕΣ.

Για την στελέχωση των ΚΕΣΥ συστάθηκαν θέσεις προσωπικού: εκπαιδευτικών με εξειδίκευση στην ειδική αγωγή (νηπιαγωγών, δασκάλων, καθηγητών), ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού (λογοθεραπευτών, ψυχολόγων, φυσιοθεραπευτών, εργοθεραπευτών, κοινωνικών λειτουργών, ειδικών στον επαγγελματικό προσανατολισμό των τυφλών), εκπαιδευτικών  με εξειδίκευση στη συμβουλευτική –επαγγελματικό προσανατολισμό, διοικητικών  υπαλλήλων και τέλος διοικητικών γραμματέων (Ν. 4547, άρθρο 9). Αναφορικά με το Ειδικό Εκπαιδευτικό Προσωπικό (ΕΕΠ), συγκριτικά με ό,τι προβλέπονταν για τη στελέχωση τόσο των ΚΔΑΥ όσο και των ΚΕΔΔΥ, καταργήθηκε, η ειδικότητα του παιδοψυχιάτρου και πλέον στα ΚΕΣΥ δεν υπηρετούν παιδοψυχίατροι, με δραματικά αποτελέσματα, όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια του άρθρου μας.

2.ΕΜΠΕΙΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 2010-2018

Είναι γεγονός ότι κατά τη λειτουργία τους τα  ΚΕΔΔΥ/ΚΔΑΥ λειτουργούσαν με διαφορετικές ταχύτητες: κάποια ήσαν στελεχωμένα με παιδοψυχίατρο μόνιμο, άλλα με αναπληρωτή, ενώ υπήρχε και η περίπτωση που λειτουργούσαν χωρίς την ειδικότητα αυτή και, ενίοτε, τους εξυπηρετούσε ο παιδοψυχίατρος κοντινού ΚΕΔΔΥ.

Γεγονός, επίσης, είναι ότι οι παιδοψυχίατροι των ΚΕΔΔΥ, λόγω υπερβολικού φόρτου περιορίζονταν στην γνωμάτευση και δεν αναλάμβαναν την παιδοψυχιατρική παρακολούθηση. Κατά συνέπεια, όλα τα περιστατικά με διάγνωση κάποιας ψυχιατρικής διαταραχής παραπέμπονταν από τα ΚΕΔΔΥ στις αντίστοιχες δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων, για να υποστηριχθούν τόσο τα παιδιά όσο και οι οικογένειές τους σε μακροπρόθεσμη βάση (φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπεία παιδιού, συμβουλευτική ή ψυχοθεραπεία  ζεύγους/οικογένειας).

Η πρακτική αυτή (διπλή αξιολόγηση από δύο δημόσιες υπηρεσίες σε σύντομο χρονικό διάστημα) σίγουρα ενέχει σπατάλη ανθρώπινων και οικονομικών πόρων  και είναι προφανές ότι συμβάλει στην μεγαλύτερη ταλαιπωρία των παιδιών, εφήβων και των οικογενειών τους.

Από την άλλη πλευρά, ως Σχολική Σύμβουλος Ειδικής Αγωγής  (2010-2018) είχα τη δυνατότητα να βιώσω την καθοριστική  συνεισφορά  της συγκεκριμένης ειδικότητας, κυρίως στις πιο δυσχείριστες περιπτώσεις μαθητών καθώς και σε περιπτώσεις κρίσεων στα σχολεία. Οι παιδοψυχίατροι επισκέπτονταν τα σχολεία, παρατηρούσαν το μαθητή στο πεδίο, συγκέντρωναν άμεσα πληροφορίες από τους εκπαιδευτικούς και σε καταστάσεις «κρίσης» ήταν παρόντες στη σχολική μονάδα, ενημερώνοντας, υποστηρίζοντας και ενεργώντας υπέρ των δικαιωμάτων του μαθητή (αλλά και των άλλων μαθητών) στην υγεία και την εκπαίδευση.

Επιπρόσθέτως, η συμπερίληψη των Παιδοψυχίατρων στην στελέχωση των ΚΕΔΔΥ, ακόμα και στην περίπτωση που δεν μπορούσαν να ασκήσουν πλήρως  την αρμοδιότητά τους (συνταγογράφηση, παιδοψυχιατρική παρακολούθηση) είχε αποδειχθεί αδήριτη ανάγκη για την επαρκή και ασφαλή λειτουργία της διεπιστημονικής ομάδας, που καλείτο, σύμφωνα με το τότε ισχύον θεσμικό  πλαίσιο, να αξιολογήσει ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, να ανιχνεύσει ψυχοκοινωνικές δυσκολίες και να υλοποιήσει προγράμματα πρωτογενούς και δευτερογενούς πρόληψης ψυχικής υγείας.  Ο παιδοψυχίατρος είχε καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία και  υποστήριξη της διεπιστημονικής ομάδας κατά τη διαγνωστική διαδικασία, στη διαχείριση της υποστήριξης της σχολικής μονάδας και της οικογένειας, σε συνεργασία με τους Σχολικούς Συμβούλους, καθώς και στη διαχείριση των δικαιωμάτων του παιδιού στην υγεία και την εκπαίδευση.

Ας σημειωθεί ότι, κατά τη διάρκεια των ετών 2010-2018, παρατηρήθηκε ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός παιδιών που χρειάστηκε να αξιολογηθούν παιδοψυχιατρικά, γεγονός που προκύπτει από τις  γνωματεύσεις των ΚΕΔΔΥ που έφεραν τόσο την υπογραφή του παιδοψυχιάτρου όσο  και εισηγήσεις για άμεση και συστηματική παιδοψυχιατρική στήριξη ή/και για ψυχοθεραπεία του παιδιού. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, φυσικά,  υπήρχε και εισήγηση για  συμβουλευτική γονέων.

3. ΕΜΠΕΙΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ 2018-ΣΗΜΕΡΑ

Ως ΣΕΕ Ειδικής αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης αλλά και ως μέλος της Τριμελούς Επιτροπής των ΠΕΚΕΣ για την επιστημονική και παιδαγωγική εποπτεία των ΚΕΣΥ  (2018-σήμερα) διαπίστωσα ότι  η κατάργηση των παιδοψυχιάτρων στα ΚΕΣΥ έχει προκαλέσει τεράστια προβλήματα τόσο στους μαθητές και τις οικογένειές τους όσο και στα σχολεία:

α) γονείς που ζητούν αξιολόγηση από τα ΚΕΣΥ και των οποίων τα παιδιά εκδηλώνουν προβλήματα συμπεριφοράς «παραπέμπονται» να καταθέσουν αίτηση και στα Κοινοτικά Κέντρα Ψυχικής Υγείας  Παιδιών και Εφήβων (πρώην ιατροπαιδαγωγικά κέντρα), είτε σε παιδοψυχιατρικές κλινικές ή τμήματα νοσοκομείων. Ο στόχος είναι να αξιολογηθούν τα παιδιά τους πρώτα από τον παιδοψυχίατρο και στη συνέχεια, έχοντας το «χαρτί»-γνωμάτευση του παιδοψυχιάτρου να επανέλθουν οι γονείς στο ΚΕΣΥ για ολοκλήρωση (;) της γνωμάτευσης του μαθητή. Η «παραπομπή», από όσο μπορούμε να γνωρίζουμε, γίνεται προφορικά. Είναι παραπάνω από προφανές ότι η διαδικασία αυτή  επιφέρει  πολύ μεγάλη ταλαιπωρία των πολιτών και των  οικογενειών τους και επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τα ήδη πολύ επιβαρυμένα ΚΨΥ και τις λοιπές αντίστοιχες δημόσιες υπηρεσίες.  Επιπρόσθετα εγείρει και μια σειρά από σοβαρά ερωτήματα: ποιος από το ΚΕΣΥ αναλαμβάνει την ευθύνη της παραπομπής σε παιδοψυχίατρο; με βάση ποια κριτήρια γίνεται η παραπομπή; μπορεί αυτό να γίνεται προφορικά; πόσο επιστημονική είναι η όλη διαδικασία; Πόσο «διεπιστημονική» είναι η έκθεση-γνωμάτευση των ΚΕΣΥ;

β) κάποιες γνωματεύσεις εκδίδονται χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η παιδοψυχιατρική αξιολόγηση (απλά αναγράφεται στις προτάσεις η αναγκαιότητα παιδοψυχιατρικής αξιολόγησης) και περιλαμβάνουν συνήθως εισήγηση για την υποστήριξη του παιδιού στο εκπαιδευτικό πλαίσιο με το θεσμό της Παράλληλης στήριξης-συνεκπαίδευσης.

Περιμένοντας την παιδοψυχιατρική αξιολόγηση, οι εκπαιδευτικοί και συνολικά τα σχολεία έχουν μπει «σε αναμονή» αγνώστου διαρκείας. χωρίς καμία υποστήριξη, καθώς τα ΚΕΣΥ αναμένουν κι αυτά. Υπάρχουν περιπτώσεις που τα προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολικό περιβάλλον εκδηλώνονται με μεγάλη σφοδρότητα, επισύροντας  αντιδράσεις τόσο των άλλων μαθητών όσο και των άλλων γονέων, προκαλώντας τεράστια δυσφορία και θυμό στους εκπαιδευτικούς, ιδιαίτερα σε εκείνους που γίνονται οι αποδέκτες βίαιων εκδηλώσεων από τους μαθητές. Κατά την αναμονή η σχολική κοινότητα δεν γνωρίζει ποια μέτρα θα λάβει, πώς θα προστατέψει το μαθητή αλλά και τους εκπαιδευτικούς (π.χ. μαθητής που στο διάλειμμα πηδάει τα κάγκελα και φεύγει από τον σχολικό χώρο).  Όσο διαρκεί το κλίμα έντασης, οι μαθητές με ειδικές ανάγκες στοχοποιούνται ακόμη περισσότερο, τόσο οι ίδιοι όσο και οι οικογένειές τους, με αποτέλεσμα όλοι να στρέφονται εναντίον όλων.

Είναι αυταπόδεικτο ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, απαιτείται άμεση παρέμβαση των υποστηρικτικών δομών,  και πρωταρχικά παιδοψυχιατρική αξιολόγηση του μαθητή.  Κι εδώ εγείρονται ερωτήματα: πώς θα εξασφαλιστεί η κατά προτεραιότητα αξιολόγηση του μαθητή από μία υπηρεσία που δεν ανήκει στο υπουργείο παιδείας;  Από όσο γνωρίζουμε, ούτε ένας παιδοψυχίατρος άλλης υπηρεσίας δεν έχει επισκεφτεί  τη σχολική μονάδα, ούτε στο στάδιο της αξιολόγησης ούτε στο στάδιο της υποστήριξης, στην εκπαιδευτική περιφέρεια ευθύνης μας. Στην καλύτερη περίπτωση, δίνονται γραπτές οδηγίες, συνήθως τηλεγραφικού τύπου, κυρίως με συστάσεις για «επιείκεια» προς τις δυσκολίες του μαθητή.

Με την κατάργησή του παιδοψυχιάτρου από τα ΚΕΣΥ, τα σχολεία έχουν στερηθεί την παρουσία και τη συνεργασία του παιδοψυχιάτρου, καθώς, ακόμα και στην περίπτωση που οι γονείς συνεργάζονται με παιδοψυχίατρο, πρόκειται για προσωπικό άλλου υπουργείου, που δεν είναι υποχρεωμένο να επικοινωνήσει ή να συνεργαστεί με το σχολείο, σε όποιο επίπεδο.

Κατά συνέπεια η επικοινωνία σχολείου-παιδοψυχιάτρου, ΚΕΣΥ-παιδοψυχιάτρου αναγκαστικά  τριγωνοποιείται, καθώς περνάει μέσα από πληροφορίες που δίνουν (ή δεν δίνουν) οι γονείς. Συγκεκριμένα, η επικοινωνία σχολείου- παιδοψυχιάτρου, στην καλύτερη περίπτωση, επιτυγχάνεται εάν και όταν ο παιδοψυχίατρος της άλλης υπηρεσίας μπορέσει/θελήσει να προσφέρει τις υπηρεσίες του, είτε μέσω του ΚΕΣΥ, που επικοινωνεί με τον παιδοψυχίατρο και στη συνέχεια «μεταφέρει» τις πληροφορίες στο σχολείο.       

Τα σχολεία, πολλές φορές βιώνουν απόγνωση κι αναγκάζονται να απευθύνονται σε άλλες, μη εκπαιδευτικές υπηρεσίες, όπως ο Συνήγορος του Παιδιού, προσπαθώντας να εξασφαλίσουν την υποστήριξη των δικαιωμάτων των παιδιών, όταν π.χ. εκδοθείσα γνωμάτευση ΚΕΔΔΥ/ΚΕΣΥ εισηγείται άμεση, σταθερή, παιδοψυχιατρική υποστήριξη ή/και ψυχοθεραπεία του παιδιού και η οικογένεια δεν υλοποιεί την εισήγηση.

Γονείς των άλλων μαθητών, είτε ατομικά είτε ως συλλογικά όργανα, καταφεύγουν σε αναφορές, ακόμη και στη δικαιοσύνη,  θεωρώντας ότι ο διευθυντής ή ο Σύλλογος Διδασκόντων δεν διασφαλίζουν τα δικαιώματα των δικών τους παιδιών.

Τέλος, τα ΚΕΣΥ βρίσκονται μπροστά στο δισεπίλυτο πρόβλημα ανανέωσης της εισήγησης για υποστήριξη του μαθητή με το θεσμό της Παράλληλης στήριξης-συνεκπαίδευσης, ενώ  οι γονείς δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στον γονεικό τους ρόλο, παραμελώντας την ψυχιατρική παρακολούθηση και υποστήριξη των παιδιών τους.  Είναι προφανές ότι ο εκπαιδευτικός της Π.στ-συνεκπαίδευσης δεν μπορεί να βοηθήσει σε προβλήματα τα οποία πρέπει να αντιμετωπισθούν μέσα από παρεμβάσεις σε ψυχιατρικό/ψυχοθεραπευτικό επίπεδο και η παρουσία του στην τάξη του μαθητή υποβιβάζεται στην επαγρύπνηση για αποφυγή κάποιου ακραίου γεγονότος.

4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Στις περιπτώσεις ψυχιατρικών προβλημάτων των μαθητών/τριών,  η μέχρις πρότινος παρουσία των παιδοψυχιάτρων στο ΚΕΔΔΥ έδειξε ότι, σε συνεργασία με το σχολείο, αποτελούσε έναν σημαντικότατο μηχανισμό υποστήριξης  αλλά και  «ελέγχου» προς τους γονείς/κηδεμόνες, ώστε να διασφαλιστούν τα δικαιώματα του παιδιού στη θεραπεία, την υγεία και την εκπαίδευση.

Οι  γονείς/κηδεμόνες γνώριζαν ότι τα ΚΕΔΔΥ μπορούσαν να έχουν άμεση εικόνα τόσο στο περιβάλλον του σπιτιού όσο και στο σχολικό περιβάλλον (π.χ. επισκέψεις παιδοψυχιάτρου στο σχολείο). Η υποστήριξη λειτουργούσε προς τους γονείς τόσο σε επίπεδο έγκυρης και έγκαιρης παράμβασης  (δηλαδή, οι γονείς να πειστούν και να υλοποιήσουν άμεσα τις εισηγήσεις για παιδοψυχιατρική στήριξη/ψυχοθεραπεία του παιδιού τους, ), όσο και σε επίπεδο παρακολούθησης της εκπαιδευτικής  αλλά και γενικότερης πορείας του μαθητή (π.χ. κάποιοι γονείς, έχοντας εξασφαλίσει την υποστήριξη του παιδιού τους με το θεσμό παράλληλη στήριξη-συνεκπαίδευση, φάνηκε να παραμελούν την εισήγηση  για παιδοψυχιατρική στήριξη του παιδιού τους ή/και για ψυχοθεραπεία  αλλά και τη δική τους συμβουλευτική/ψυχοθεραπεία).  

Ως ΣΕΕ Ειδικής Αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης αλλά και μέλος της Τριμελούς Επιτροπής Επιστημονικής και Παιδαγωγικής καθοδήγησης των ΚΕΣΥ έχουμε επισημάνει τις αρνητικές συνέπειες της κατάργησης των παιδοψυχιάτρων στη διεπιστημονική σύνθεση των ΚΕΣΥ, έχουμε πραγματοποιήσει σχετική συνάντηση με το Συνήγορο του παιδιού και έχουμε καταθέσει γραπτά τις απόψεις μας, ήδη από το 2019 (Ατταλιώτου. Κ, 2019).

Στο νομοσχέδιο που έχει δοθεί στη διαβούλευση δεν υπάρχει, δυστυχώς,  καμία πρόβλεψη για την επαναφορά των παιδοψυχιάτρων στα ΚΕΔΑΣΥ, τα οποία θα αντικαταστήσουν τα ΚΕΣΥ (άρθρο 13, Στελέχωση των Κέντρων Διεπιστημονικής Αξιολόγησης, Συμβουλευτικής και Υποστήριξης). Ελπίζουμε και ευχόμαστε η νέα δομή που θα διαδεχθεί τα ΚΕΣΥ να περιλαμβάνει την ειδικότητα του παιδοψυχιάτρου στη σύνθεση του προσωπικού της, εξασφαλίζοντας την διεπιστημονικότητα, στη βάση όσων αναλύθηκαν παραπάνω.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Ατταλιώτου. Κ, (2019). ΠΕΚΕΣ-ΚΕΣΥ-ΚΕΑ: νέες δομές υποστήριξης του εκπαιδευτικού έργου. Στο Πρακτικά του 4ου  Πανελληνίου Συνεδρίου  του  ΕΚΕΔΙΣΥ «Eκπαίδευση στον 21ο αιώνα: σχολείο και πολιτισμός», τόμος Α, σελ. 205-214. ISBN:978-618-5458-01-0 (Τόμος Α) http://www.ekedisy.gr/praktika-4ou-synedrioy/

N. 4547/2018, ΦΕΚ 4547/2018 «Αναδιοργάνωση των δομών υποστήριξης της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και άλλες διατάξεις»

Υ.Α. 211076/ΓΔ4, ΦΕΚ 5614/2018 «Ενιαίος Κανονισμός λειτουργίας των Κέντρων Εκπαιδευτικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης Υποστήριξης (Κ.Ε.Σ.Υ). και ειδικότερα καθήκοντα και αρμοδιότητες του προσωπικού τους»

Υ.Α. Γ6/4494, ΦΕΚ 1503/2001 «Κανονισμός λειτουργίας των Κέντρων Διάγνωσης, Αξιολόγησης και Υποστήριξης  (ΚΔΑΥ) των  ατόμων με Ειδικές ανάγκες και καθορισμός των καθηκόντων και υποχρεώσεων του προσωπικού αυτού»

Σχόλια (2)

 
Εκπαιδευτικός
10 Ιουλ 2021 16:56

Έχει δίκιο η κα Σύμβουλος. Όχι μόνο στα ΚΕΣΥ αλλά κ στις ΕΔΕΑΥ: ειδικά στο άνοιγμα των σχολείων, είδαμε περιπτώσεις αύξησης σχολικής βίας και κατάθλιψης
Και να συνδεθεί η όλη προσπάθεια και με τις κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων

 
Ρισπερντάλ
10 Ιουλ 2021 14:47

Εδώ καλά καλά έμπειρο παιδοψυχίατρο να ασχοληθεί σοβαρά με το παιδί σου δεν βρίσκεις ούτε σε νοσοκομείο πλέον. Έχουν γεμίσει από περιστατικά όλα.

Εαν αυτοί οι ανεπαρκείς που είχαμε την ατυχία να διοικούν την χώρα ξαναέχουν την φαεινή ιδέα να κλείσουν πάλι τα σχολεία του χρόνου θα έχει διαλυθεί μια ολόκληρη γενιά παιδιών.

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.