Placeholder

ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ

Το Συμβούλιο Διοίκησης και η διοικητική αυτοτέλεια των Πανεπιστημίων

Δημοσίευση: 01/02/2011

Σε αρκετές περιπτώσεις, νομίζω ότι το θέμα δεν τίθεται στην σωστή του βάση. Ποια είναι στην ουσία η λογική του Συμβουλίου Διοίκησης και ποιό είναι το πρόβλημα που προσπαθεί να θεραπεύσει;

Με την μέχρι σήμερα πρακτική της εκλογής των οργάνων διοίκησης με καθολικές ψηφοφορίες καθηγητών, φοιτητών και εργαζομένων στο πανεπιστήμιο, δημιουργείται το πρόβλημα της «εκλογικής βάσης», στην οποία οι αρχές του πανεπιστημίου έχουν αποκλειστική αναφορά. Αυτό οδηγεί τις διοικήσεις σε μια μονομερή προσέγγιση όσο αφορά τις ευθύνες και τις υποχρεώσεις τους, αφού αυτές συνδέονται μονοσήμαντα με το εσωτερικό του πανεπιστημίου και καθόλου με το εξωτερικό και την κοινωνία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της κατάστασης αυτής είναι ότι η μόνη περίπτωση ελέγχου του πρυτάνεως είναι αυτή του πειθαρχικού ελέγχου με μόνο υπεύθυνο το πειθαρχικό συμβούλιο, στο οποίο συμμετέχουν οι ανώτατοι δικαστικοί και ένας πρύτανης. Επιπλέον, δημιουργείται μία ανορθόδοξη σύγκρουση συμφερόντων, όταν για παράδειγμα καλείται ένας πρύτανης να ελέγξει ακριβώς αυτούς από τους οποίους εξαρτάται.

Επομένως, η οποιαδήποτε διαδικασία ανάδειξης της ηγεσίας του πανεπιστημίου με αποκλειστικό κριτήριο την εσωτερική ψηφοφορία δεν μπορεί να είναι αποδοτική για το καλό του πανεπιστημίου. Αυτή ακριβώς την παθογένεια προσπαθεί να διορθώσει η πρόταση του υπουργείου για την δημιουργία Συμβουλίου Διοίκησης και την επιλογή του πρύτανη από το Συμβούλιο μετά από ανοικτή διεθνή προκήρυξη.

Στο σημείο αυτό, έχουν τεθεί ερωτήματα σε σχέση με την συνταγματική επιταγή για πλήρη διοικητική αυτοτέλεια των πανεπιστημίων και για το ενδεχόμενο αυτή να πλήττεται με τις συγκεκριμένες προτάσεις.

Κατ’αρχήν, είναι απαραίτητη μία ουσιαστική παρατήρηση. Το Συμβούλιο δεν θα είναι ένα όργανο εκτός πανεπιστημίου. Θα αποτελεί μέρος της δομής του πανεπιστημίου. Και η επιλογή του μπορεί να γίνεται με τρόπο που να αποκλείει τόσο την παρέμβαση του κράτους όσο και την εκλογική εξάρτησή του από το εσωτερικό του πανεπιστημίου.

Όσον αφορά τα μέλη του Συμβουλίου που ενδεχομένως θα προέρχονται από την πανεπιστημιακή κοινότητα, τίθεται το ερώτημα του ποιά είναι η «πανεπιστημιακή κοινότητα». Μέχρι σήμερα, κατά την διοικητική πρακτική και χωρίς ειδικότερη ερμηνεία αυτής της έννοιας, ως πανεπιστημιακή κοινότητα έχει θεωρηθεί το σύνολο των καθηγητών, φοιτητών και κάθε άλλης μορφής προσωπικό που εργάζεται στο πανεπιστήμιο. Αυτή όμως η πρακτική δεν έχει ποτέ και πουθενά θεσμοθετηθεί. Ούτε έχει εξειδικευθεί από τον νομοθέτη. Αναρωτιέται έτσι κανείς γιατί αποκλείονται από την κοινότητα αυτή άλλες κατηγορίες πολιτών που έχουν επίσης άμεση σύνδεση και ενδιαφέρον για τα τεκταινόμενα στο πανεπιστήμιο. Αναφέρομαι στους αποφοίτους των πανεπιστήμιων (στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης π.χ. αποτελούν μέρος της πανεπιστημιακής κοινότητας), τους ομότιμους καθηγητές, τους επίτιμους καθηγητές, τους επίτιμους διδάκτορες, ενδεχομένως τους ευεργέτες του πανεπιστημίου (αφού αποκτήσουν κάποια σχέση με αυτό, πχ. ως επίτιμα μέλη), κ.ο.κ.

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το ενδιαφέρον των παραπάνω –ενδεχομένως και άλλων ακόμη– για το πανεπιστήμιο με το οποίο συνδέονται και να τους αποκλείσει από την δυνατότητα είτε κάποιοι από αυτούς να αποτελούν μέρος της διοίκησης του πανεπιστημίου (π.χ. ως “εσωτερικά” μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης), είτε να συμβάλλουν στην επιλογή του Συμβουλίου Διοίκησης.

Το άλλο ερώτημα αφορά την ανάγκη να υπάρχει ένας βαθμός συμμετοχής των καθηγητών και φοιτητών στην επιλογή ορισμένων μελών του Συμβουλίου Διοίκησης, χωρίς όμως η συμμετοχή αυτή να οδηγεί σε πελατειακές σχέσεις και «ανάληψη υποχρεώσεων» διοικούντων προς τους διοικούμενους. Αυτό πρέπει να αποκλεισθεί με κάθε τρόπο.

Η αδυναμία αυτή μπορεί να ξεπεραστεί με την υιοθέτηση της πρακτικής της κλήρωσης. Μίας πρακτικής που επί αιώνες, ακόμα και από την εποχή της αρχαίας Ελλάδας, έχει χρησιμοποιηθεί για την ανάδειξη εκπροσώπων χωρίς αυτοί να χρειάζεται να έρθουν σε ανταλλαγή αιτημάτων και υποσχέσεων με αυτούς που θα εκπροσωπούν. Φυσικά, η κλήρωση μπορεί να γίνεται μεταξύ προσώπων με σαφώς ορισμένα επιθυμητά ακαδημαϊκά χαρακτηριστικά. Μάλιστα, το στοιχείο της κλήρωσης, πέραν της βασικής του μορφής όπως συναντάται ήδη στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, μπορεί να ενσωματωθεί ακόμη και σε περισσότερο σύνθετα συστήματα επιλογής εκλεκτόρων –αλλά και ταυτόχρονα ακόμη και υποψηφίων– για την ανάδειξη διοικήσεων, όπως για παράδειγμα γινόταν στην Βενετία επί πέντε αιώνες (μέσα 1200 μέχρι τέλη 1700) με στόχο να ελαχιστοποιηθεί η επιρροή συγκεκριμένων οικογενειών (στην περίπτωση του πανεπιστημίου, ισχυρών ομάδων).

Θεώρησα χρήσιμο να καταγράψω τις σκέψεις αυτές για να συμβάλω στον διάλογο που αναπτύσσεται γύρω από το θέμα, και για να ενθαρρύνω να αναπτυχθεί ο διάλογος περισσότερο στην κατεύθυνση της εύρεσης λύσεων αντί της «ανακάλυψης» προβλημάτων.

Σχολιάστε το άρθρο

Συκοφαντικά και υβριστικά σχόλια δεν δημοσιεύονται και διαγράφονται. Επίσης δεν επιτρέπεται στα σχόλια να αναγράφονται links τα οποία διαγράφονται. Το esos δεν φέρει ευθύνη για τα επώνυμα ή ανώνυμα σχόλια που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας έτσι ώστε να αφαιρεθεί.

e-epimorfosi.aegean