Μετά το περσινό «φιάσκο» , με σωρεία λαθών ,  στις εξετάσεις των  12χρονων μαθητών- υποψηφίων για τα Πρότυπα Σχολεία, διαπιστώνουμε ότι και φέτος στα ενδεικτικά Θέματα που δόθηκαν στους μαθητές υπάρχει λάθος σε θέμα της γλώσσας ενώ σε άλλο διίστανται ο απόψεις φιλολόγων .

Ειδικότερα, παρατηρούνται τα εξής:

Άσκηση 8 (Μπέρδεψαν τελική με βουλητική πρόταση!!!!) 

Συγκεκριμένα η άσκηση αναφέρει:

Στην περίοδο «κανείς δε μας έστειλε να κοιμηθούμε για μεσημέρι» το ρήμα «έστειλε» είναι: 

Α. μονόπτωτο     Β. δίπτωτο     Γ. αμετάβατο     Δ. αποθετικό

Η ενδεικτική απάντηση που προτείνεται από την επιτροπή είναι το Β αλλά είναι λανθασμένη. Γιατί; Γιατί το ρήμα είναι μονόπτωτο, καθώς δέχεται μόνο ένα και όχι δύο αντικείμενα. Προφανώς, για να δοθεί ως σωστή απάντηση το Β, θεώρησαν πως η δευτερεύουσα πρόταση «να κοιμηθούμε για μεσημέρι» είναι ονοματική βουλητική και θα μπορούσε να αποτελέσει δεύτερο αντικείμενο, με τη μόνη διαφορά ότι η συγκεκριμένη δευτερεύουσα πρόταση είναι επιρρηματική τελική και ως εκ τούτου δεν μπορεί να λειτουργεί ως δεύτερο αντικείμενο αλλά μόνο ως επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο ρήμα «έστειλε».

Συνεπώς, η σωστή απάντηση είναι το Α. Το ρήμα είναι μονόπτωτο και δέχεται μόνο ένα αντικείμενο και συγκεκριμένα τη λέξη «μας».

Άσκηση 15: Εδώ διίστανται οι απόψεις των φιλολόγων ποια είναι η σωστή απάντηση. Κι όταν αυτό συμβαίνει ανάμεσα στους φιλολόγους, τότε τι περιμένει το υπουργείο από τους 12χρονους μαθητές;

Φιλόλογος ο οποίος χαρακτηρίζει λάθος και αυτή την άσκηση  έδωσε στο esos  την ακόλουθη  το ακόλουθο σχόλιο:

Ειναι μια εμφατικά δυσδιάκριτη περίπτωση, καθώς η λέξη «αιμοδότης» σχετίζεται ετυμολογικά με το “δίδω”.
Το δεύτερο συνθετικό «-δότης» προέρχεται κατευθείαν από το αρχαιοελληνικό δίδωμι. Το πρώτο συνθετικό είναι ουσιαστικό («αἷμα»), άρα δεν αλλάζει την ετυμολογική συγγένεια με το ρήμα.

Από την άλλη, η λέξη «Δωροδοκία» δεν σχετίζεται ετυμολογικά με το “δίδω” (ως σύνολο λέξης). Το β΄ συνθετικό (-δοκία) προέρχεται από το δέχομαι, όχι από το δίδω. Αν και το “δώρο” είναι συγγενές με το δίδω, το σύνολο της λέξης δεν προκύπτει ετυμολογικά και μονοσήμαντα από το δίδω.

H άσκηση αναφέρει:

«Έχει δοθεί». Ποια από τις παρακάτω λέξεις δεν ανήκει στην ίδια οικογένεια με την υπογραμμισμένη λέξη; 
Α. αιμοδότης  Β. δωροδοκία  Γ. διάδοχος  Δ. παράδοση  Ε. ανέκδοτο

Αποτελεί ερώτηση που θα μπορούσε να προκαλέσει ακραία αμφίσημες τοποθετήσεις, μακροσκελείς διαφωνίες από φιλολόγους και ώρες ατέρμονων συζητήσεων. Δεν είναι ξεκάθαρη, δεν είναι σαφής, μπορεί να προκαλέσει αντίδραση. Δεν έπρεπε να έχει επιλεχθεί. Κι αυτό, γιατί η απάντηση που προτείνεται (Γ. διάδοχος) δε συσχετίζεται ετυμολογικά με το ρήμα «δίνω/δίδω», καθώς προκύπτει από τα συνθετικά «δια + δέχομαι». Όμως ούτε η επιλογή Β (δωροδοκία) έχει πλήρη ετυμολογική συγγένεια με το ρήμα «δίνω/δίδω». Έτσι, η άσκηση έχει δύο σωστές απαντήσεις. Συγκεκριμένα:

Ανάλυση της λέξης «δωροδοκία»:
Η «δωροδοκία» είναι σύνθετη λέξη:
•    Α΄ συνθετικό: δώρο ← από το δίδω, ετυμολογικά σωστό.
•    Β΄ συνθετικό: δοκία ← από δέχομαι (ή την αρχαία ρίζα δοκ-/δοχ-, όπως στο δοχείο).
Άρα, η λέξη περιέχει δύο διαφορετικές ετυμολογικές ρίζες:
•    Μία από το δίδω (δώρο) ✅
•    Μία από το δέχομαι (δοκία) ❌

Συνεπώς:
Παρότι το πρώτο συνθετικό («δώρο») σχετίζεται με το δίδω, το σύνολο της λέξης δεν μπορεί να θεωρηθεί καθαρά συγγενές με το δίδω, εφόσον το δεύτερο συνθετικό προέρχεται από άλλη ρίζα. Η ετυμολογική σχέση δεν είναι μονοσήμαντη.

Άρα:
Η «δωροδοκία» δεν μπορεί να θεωρηθεί ετυμολογικά ομόρριζη του «δοθεί», διότι:
•    Η σχέση της με το «δίδω» είναι μερική, όχι πλήρης.
•    Η εκφώνηση της ερώτησης είναι σαφής: ζητεί πλήρη συγγένεια με το «δίδω».

 Πίνακας Ετυμολογικής Συγγένειας (Ερώτηση 15)
Λέξη    Συστατικά    Ετυμολογική ρίζα    Σχέση με «δίδω»
Αιμοδότης    αἷμα (ουσ.)+ δότης (ρ.)    δίδω    ✅ Ναι
Δωροδοκία    δώρο(ουσ.)+δοκία (ρ.)    δώρο←δίδω/δοκία←δέχομαι    ❌ Όχι (μεικτή)
Διάδοχος    διά + δοχος (ρ.)    δέχομαι    ❌ Όχι
Παράδοση    παρά + διδ- (ρ.)    δίδω    ✅ Ναι
Ανέκδοτο    αν- + εκ + διδ- (ρ.)    δίδω    ✅ Ναι