A. Στο όνομα ενός δήθεν προοδευτικού πανεπιστημίου υιοθετήθηκε καθεστώς βίας και αυθαιρεσίας με ανοχή ή και υποκίνηση από παρατάξεις που ανήκουν σε συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους.
B. Και τα θύματα ήταν πάντα οι ίδιοι: οι φοιτητές, οι διδάσκοντες το ίδιο το πανεπιστημιακό κύρος. Αυτό το καθεστώς ανοχής βίας, αυτό το άβατο χωρίς λογοδοσία, τελειώνει οριστικά. Δεν θα επιτρέψουμε άλλο την αφομοίωση αυτής της ελληνικής ιδιαιτερότητας ως κανόνα.
Τα παραπάνω τόνισε ο υφυπουργός Παιδείας, αρμόδιος για τα ΑΕΙ, Νίκος Παπαϊωάννου, κατά τη σημερινή συζήτηση στη Βουλή, επί του πολυνομοσχεδίου για τις τρεις βαθμίδες της εκπαίδευσης, και υπογράμμισε τα εξής:
Εγγυημένη προστασία: Σήμερα με το νομοσχέδιο η πολιτεία προχωρά αποφασιστικά στην επόμενη φάση, από την αρχή της αποτροπής περνά στην αρχή της εγγυημένης προστασίας και αυτό δεν είναι σύνθημα, είναι νομοθετική πολιτική επιλογή με συνέπεια και συνέχεια και με επίγνωση της ευθύνης μας.
Παρέμβαση για την ασφάλεια στα πανεπιστήμια: Οι βασικοί άξονες της παρέμβασης για την ασφάλεια στα πανεπιστήμια είναι πρώτα από όλα τα νομικά εργαλεία, όπου για πρώτη φορά ορίζεται ρητά στον Ποινικό Κώδικα ότι η διατάραξη της λειτουργίας στα πανεπιστήμια αποτελεί ποινικό αδίκημα και όχι μόνο ρητορική καταγγελία, αλλά πλημμέλημα ή και κακούργημα, ανάλογα με τη βαρύτητα.
Δημόσια υποκίνηση σε βία ή παράνομες πράξεις: Η νέα παράγραφος 5 που προστίθεται στο άρθρο 184 του Ποινικού Κώδικα εξειδικεύει την κύρια διάταξη του άρθρου αυτού στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, διατηρώντας την ουσία του αδικήματος της δημόσιας υποκίνησης σε βία ή παράνομες πράξεις. Οι όροι: διέγερση, παρότρυνση υποκίνηση σε εγκληματική πράξη, συνιστούν νομικές έννοιες και η νομολογία και η νομική θεωρία έχουν ήδη διαμορφώσει συγκεκριμένα κριτήρια για το τι συνιστά διέγερση ή παρότρυνση.
Προσωρινή αναστολή της φοιτητικής ιδιότητας : Όσον αφορά τα διοικητικά μέτρα, λέω τα πλέον βασικά. Η προσωρινή αναστολή της φοιτητικής ιδιότητας για όσους έχουν διαπράξει ποινικά αδικήματα δεν είναι ποινή, είναι προληπτικό μέτρο προστασίας. Δεν παραβιάζει το τεκμήριο αθωότητας και ενεργοποιείται μόνον κατόπιν εισαγγελικής διάταξης επιβολής περιοριστικών όρων.
Πειθαρχική λογοδοσία: Για πρώτη φορά η μη άσκηση πειθαρχικών αρμοδιοτήτων των οργάνων των πανεπιστημίων θεωρείται η ίδια πειθαρχικό παράπτωμα. Το αυτό πειθαρχικό παράπτωμα ήδη προβλέπεται στον Υπαλληλικό Κώδικα, άρθρο 107 παράγραφος 1. Ο πρύτανης ή τα όργανα που κωφεύουν, θα λογοδοτούν. Εισάγονται νέες πειθαρχικές ποινές με έκπτωση ή αποκλεισμό από θέσεις διοίκησης. Δημιουργείται ενιαίο πειθαρχικό συμβούλιο ανά πανεπιστήμιο με αποκλειστικές προθεσμίες και με προθεσμίες προς ενέργεια.
Τεχνικά μέτρα ασφαλείας: Δεν μιλάμε για στρατιωτικοποίηση των πανεπιστημίων, όπως ισχυρίζονται κάποιοι.
Μιλάμε για σύγχρονα ευρωπαϊκά μέτρα ασφαλείας, ελεγχόμενη πρόσβαση, συστήματα ταυτοποίησης και καταγραφή των στοιχείων οποιουδήποτε εξωπανεπιστημιακού εισέρχεται σε χώρο του πανεπιστημίου, βίντεο παρατήρηση όπου η ίδια η διοίκηση του πανεπιστημίου το κρίνει απαραίτητο. Αυτό απαιτεί και η Σύνοδος των Πρυτάνεων. Το ίδιο λοιπόν που ζητά η σύνοδος, θέτει και το νομοσχέδιο.
Χρήση drones: Η χρήση drones είναι όχι για καταστολή, αλλά κυρίως για πρόληψη φυσικών καταστροφών. Είδατε προχθές τη φωτιά που τελικά δεν ήταν μέσα στην Πολυτεχνειούπολη. Ήταν εκτός.
Εθνικό Παρατηρητήριο Βίας: Καταγραφή όλων των περιστατικών με δημόσια λογοδοσία. Ορισμένοι θα πουν ότι πρόκειται για περιορισμό της ελευθερίας. Εμείς απαντάμε ότι δεν υπάρχει ελεύθερη γνώση όταν ο φοιτητής φοβάται να πάει στο εργαστήριο. Δεν υπάρχει ακαδημαϊκή πρόοδος όταν ο καθηγητής απειλείται, γιατί τόλμησε να εκφράσει γνώμη. Δεν υπάρχει δημόσιο αγαθό όταν οι βιβλιοθήκες γίνονται αποθήκες μολότοφ.
Ελεύθερη έκφραση: Ακούστηκαν από όλους τους εκπροσώπους της Αντιπολίτευσης ότι είναι δυνατόν να ποινικοποιείται η ελεύθερη έκφραση, συμμετοχή στις γενικές συνελεύσεις; Δεν άκουσα όμως από κανέναν εκπρόσωπο να συζητάει για τους τραμπουκισμούς, για όλες εκείνες τις ενέργειες φθοράς της δημόσιας περιουσίας που συμβαίνουν -συνέβαιναν πάρα πολλές φορές στο παρελθόν, έχουν μειωθεί αλλά συμβαίνουν- μέσα στα πανεπιστήμια. Δηλαδή είναι λογικό; Ποιος νοήμων άνθρωπος θα μπορεί να σκεφθεί ότι η ελεύθερη έκφραση του συλλόγου φοιτητών, ο οποίος σύλλογος ορίζεται και από τον ν. 4957, μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι κάτι διαφορετικό από τα προηγούμενα; Σαφώς είναι και διαφορετικό. Σαφώς και η ελεύθερη έκφραση ιδεών και ιδεολογικής τοποθέτησης είναι προνόμιο της ακαδημαϊκής κοινότητας. Είναι προνόμιο των φοιτητών. Δεν σας άκουσα όμως να μιλάτε για τους τραμπουκισμούς, για τις καταλήψεις ετών για την φθορά της δημόσιας πανεπιστημιακής περιουσίας.
Ως Πρύτανης του ΑΠΘ: Τα προηγούμενα χρόνια όταν είχα την τιμή να υπηρετώ ως Πρύτανης στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, προχώρησα στην εφαρμογή μέτρων με στόχο τον τερματισμό του καθεστώτος βίας και ανομίας, που είχε παγιωθεί στο πανεπιστήμιο.
Στοχοποιήθηκα από συγκεκριμένες ομάδες, που θεωρούσαν το μπάχαλο, τους τραμπουκισμούς και τους βανδαλισμούς δημοκρατικό τους κεκτημένο. Αντιλήφθηκα όμως πως η βία ήταν το μέσο επιβολής του φόβου.
Η μάχη της βιβλιοθήκης με τη βαριοπούλα στο Αριστοτέλειο σε έναν χώρο με κατάληψη τριάντα τέσσερα χρόνια, που αποδίδεται σήμερα στην πανεπιστημιακή κοινότητα, κερδήθηκε. Και ήταν ένα καθοριστικό ορόσημο, διότι δεν κερδήθηκε απλώς ένας χώρος, αλλά αποκαταστάθηκε το θεμελιώδες δικαίωμα της πανεπιστημιακής κοινότητας να λειτουργεί ελεύθερα, απρόσκοπτα και όχι υπό καθεστώς ομηρίας από οποιονδήποτε. Η μάχη αυτή κερδήθηκε, γιατί η Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με μία από τις πρώτες νομοθετικές πρωτοβουλίες το καλοκαίρι του 2009 και όπως ο ίδιος ο Πρωθυπουργός είχε δεσμευτεί προσωπικά, κατάργησε το άσυλο της ανομίας.
Το άσυλο της ανομίας: Σήμερα, λοιπόν, προχωράμε ένα βήμα παραπέρα και εκπέμπουμε ένα ξεκάθαρο μήνυμα. Αν κάποιοι νοσταλγούν το άσυλο της ανομίας, ας το ξεχάσουν. Τελείωσαν τα άβατα. Το πανεπιστήμιο δεν ανήκει στους τραμπούκους, δεν ανήκει στο φόβο. Το πανεπιστήμιο ανήκει στους φοιτητές του, στους δασκάλους, στην κοινωνία, στη γνώση και εκεί θα παραμείνει.
Διαγραφές φοιτητών: Όσον αφορά την ανώτατη διάρκεια φοίτησης, το ελληνικό πανεπιστήμιο υπήρξε για δεκαετίες το σύμβολο κοινωνικής κινητικότητας, της δυνατότητας του παιδιού του βιοπαλαιστή εργαζόμενου να ανέβει με τη δύναμη της γνώσης. Αυτή την παράδοση την τιμούμε, την υπερασπιζόμαστε. Την ίδια, όμως, στιγμή οφείλουμε να δούμε κατάματα μια πραγματικότητα, που για χρόνια πολιτικοί χώροι απέφευγαν να αγγίξουν. Η διατήρηση φοιτητών επί δεκαετίες στα μητρώα των πανεπιστημίων δεν είναι δικαίωμα, είναι στρέβλωση, είναι προσβολή στους φοιτητές που προσπαθούν. Είναι ασέβεια στον φορολογούμενο που πληρώνει. Η αλήθεια με αριθμούς είναι λοιπόν καιρός να ειπωθεί.
Αριθμός φοιτητών: Έρχομαι στα νούμερα. Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία που έχουν δώσει στις απαντήσεις που έχουν δώσει τα πανεπιστήμια μιλάμε για ένα σύνολο μη ενεργών φοιτητών -θα έλεγα εγώ- της τάξεως των 330 χιλιάδων. Με στοιχεία των πανεπιστημίων από την εξεταστική των ετών 2022, 2023, 2024, Σεπτέμβριο του 2024, Ιανουάριο του 2025 και Ιουνίου του 2025, έχουν συμμετάσχει σε εξετάσεις περίπου 30.000 φοιτητές, οι οποίοι προσπαθούν να τελειώσουν. Και με τις ρυθμίσεις που βάζουμε αυτοί οι φοιτητές, φαίνεται ότι θα τελειώσουν. Οι άλλοι, προφανώς δικαίωμά τους, δεν ενδιαφέρθηκαν, δεν τελειώνουν.
Και όσον αφορά το ερώτημα, για πώς πάνε οι δεκαετίες, ας πάρουμε τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια. Στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο, με τα στοιχεία του πανεπιστημίου, από το 1971 μέχρι το 1990 έχουμε 30.345 φοιτητές που δεν έχουν πάρει πτυχίο. Από το 1991 μέχρι 2000 έχουμε 13.000. Από το 2001 έως 2010 έχουμε 20.500. Στο –θα πάρω τα δύο μεγαλύτερα πανεπιστήμια- Αριστοτέλειο: Από το 1981 μέχρι το 1990 έχουμε 5.200. Από το 1991 μέχρι 2000 έχουμε 5.200. Από το 2001 μέχρι το 2010 έχουμε 9.000 και πάει λέγοντας.
Φοιτητές με αναπηρία: Στο πλαίσιο της κοινωνικής δικαιοσύνης φοιτητές με πιστοποιημένη αναπηρία άνω του 50% εξαιρούνται πλήρως, θεσπίζονται ειδικές ρυθμίσεις για δυνατότητες ένταξης σε καθεστώς μερικής φοίτησης για γονείς ανηλίκων, φοιτητές με σοβαρά προβλήματα υγείας, εγκύους. Όλα αυτά έχουν ξαναειπωθεί.
Ευρωπαϊκό κεκτημένο: Όσον αφορά το ανώτατο όριο φοίτησης δεν είναι ελληνική ιδιοτροπία, είναι ευρωπαϊκό κεκτημένο. Για παράδειγμα, στα πανεπιστήμια της Γερμανίας οι φοιτητές έχουν μέγιστο αριθμό προσπαθειών σε κάθε μάθημα συνήθως τρεις, ενώ παράλληλα οφείλουν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους σε ένα ανώτατο χρονικό διάστημα, σε διάστημα περίπου 150% του προγράμματος σπουδών. Στα πανεπιστήμια της Ολλανδίας θα πρέπει να υπάρχει μια ελάχιστη ακαδημαϊκή επίδοση για τη δυνατότητα εγγραφής την επόμενη χρονιά. Στα πανεπιστήμια της Αγγλίας, με δοκιμασίες επιπλέον και τη βοήθεια από ειδικές ακαδημαϊκές επιτροπές. Το ίδιο και στην Πολωνία, στον Gdansk Medical University της Πολωνίας.
Εννοώ δεν πάει χαμένος ο βαθμός πρόσβασης του Abitur τον οποίο χρησιμοποιείς για να μπεις σε κάποια σχολή πανεπιστημίου. Σε περίπτωση διαγραφής από τη σχολή φυσικά και πάει χαμένος ο κόπος που έκανες για να προσπαθήσεις να την τελειώσεις. Αλλά μπορείς να ξαναχρησιμοποιήσεις μετά τη διαγραφή σου το βαθμό πρόσβασης του Abitur ο οποίος ισχύει για πάντα ώστε να αιτηθείς να μπεις σε άλλο πανεπιστήμιο της χώρας σε άλλη σχολή διαφορετικού αντικειμένου. Είναι σαν να διαγράφεσαι εδώ από τη σχολή αλλά ο βαθμός πρόσβασης που πέτυχες στις πανελλαδικές εξετάσεις να ισχύει για πάντα και να μπορείς μετά τη διαγραφή να τον ξαναχρησιμοποιήσεις για να δηλώσεις κάποια άλλη σχολή. Αυτό ξέρω ότι ισχύει στη Γερμανία. Αν εσύ έχεις κάποια πιο έγκυρη πληροφόρηση και τα λέω λάθος τότε να το πεις να το μάθω κι εγώ.